One Nation One Election భారత రాజకీయ వ్యవస్థలో అతిపెద్ద సంస్కరణలలో ఒకటిగా నిలవబోతోంది. మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు అమలు, డిలిమిటేషన్ (నియోజకవర్గాల పునర్విభజన), One Nation One Election (ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నిక) వంటి మూడు కీలక రాజకీయ సంస్కరణలు దేశ ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో సరికొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలికే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. త్వరలో ప్రారంభమయ్యే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో ఈ మూడు అంశాలు ప్రధాన అజెండాగా మారనున్న నేపథ్యంలో దేశవ్యాప్తంగా రాజకీయ చర్చలు ఊపందుకున్నాయి. ఈ సంస్కరణలు కేవలం చట్టపరమైన మార్పులు మాత్రమే కాకుండా, భారత ఎన్నికల వ్యవస్థ, సమాఖ్య నిర్మాణం, ప్రజాప్రాతినిధ్యం, పాలనా విధానాన్ని దీర్ఘకాలికంగా ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాలుగా రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
భారత రాజ్యాంగంలో మార్పులు చేయాల్సిన ఈ తరహా కీలక బిల్లులకు సాధారణ మెజారిటీ సరిపోదు. లోక్సభ, రాజ్యసభల్లో హాజరైన సభ్యులలో కనీసం మూడింట రెండు వంతుల మంది మద్దతుతో పాటు మొత్తం సభ్యులలో సగానికి పైగా ఆమోదం అవసరం. ప్రస్తుత రాజకీయ సమీకరణాలను పరిశీలిస్తే ఎన్డీయే కూటమికి ఈ బిల్లులను ఆమోదించే స్థాయిలో బలం ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది. లోక్సభలో ఎన్డీయేకు 318 మంది సభ్యుల మద్దతు ఉండగా, పలు ప్రాంతీయ పార్టీలు కూడా కొన్ని సంస్కరణలపై సానుకూల వైఖరి వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఎన్సీపీ (శరద్ పవార్ వర్గం), వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్, డీఎంకే, సమాజ్వాదీ పార్టీ వంటి పార్టీలు కొన్ని ప్రతిపాదనలకు మద్దతు తెలిపే అవకాశాలు ఉన్నాయని రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది. అలాంటి పరిస్థితి ఏర్పడితే ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ సవరణలకు అవసరమైన సంఖ్యను సులభంగా చేరుకోగలదని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.
ఈ మూడు సంస్కరణలలో అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్న అంశం మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు. ఇప్పటికే చట్టరూపం దాల్చిన ఈ బిల్లును డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియ అనంతరం అమలు చేయాలని రాజ్యాంగంలో నిబంధనలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం చర్చ జరుగుతున్న అంశం ఏమిటంటే 2034 వరకు వేచి చూడకుండా, డిలిమిటేషన్ ప్రక్రియను వేగవంతం చేసి 2029 లోక్సభ ఎన్నికల నుంచే మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్లు అమలు చేయడం. ఇది జరిగితే భారత రాజకీయాల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం గణనీయంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. గ్రామీణ స్థాయి నుంచి జాతీయ స్థాయి వరకు మహిళా నాయకత్వానికి కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడతాయి. ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్యంలో మహిళల భాగస్వామ్యం పెరగడం ప్రజాస్వామ్యానికి మరింత బలం చేకూర్చే అంశంగా పరిగణిస్తున్నారు.
ఈ ప్రక్రియలో అత్యంత కీలకమైన అంశం డిలిమిటేషన్. జనాభా ఆధారంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చడం, ఎంపీ మరియు ఎమ్మెల్యే స్థానాల సంఖ్యను పునర్నిర్ణయించడం ఈ ప్రక్రియలో భాగం. ప్రస్తుతం దక్షిణ భారత రాష్ట్రాల్లో ప్రధానంగా వ్యక్తమవుతున్న ఆందోళన ఏమిటంటే, జనాభా నియంత్రణలో విజయం సాధించిన రాష్ట్రాలకు పార్లమెంట్లో ప్రాతినిధ్యం తగ్గే అవకాశం ఉందనే భయం. ఉత్తర భారత రాష్ట్రాల్లో జనాభా అధికంగా ఉండటంతో కొత్త సీట్ల కేటాయింపులో వాటి ప్రాధాన్యం పెరిగే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తున్న ప్రతిపాదన ప్రకారం మొత్తం లోక్సభ స్థానాలను 50 నుంచి 60 శాతం వరకు పెంచితే ఏ రాష్ట్రానికీ ప్రస్తుత స్థానాలు తగ్గకుండా సమతుల్యత సాధించే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఈ విధానం అమలైతే దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళనలు కూడా కొంతవరకు తగ్గే అవకాశం ఉంది.
తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి ఇటీవల 2029 నాటికి అసెంబ్లీ స్థానాలు పెరిగే అవకాశాన్ని ప్రస్తావించడం రాజకీయంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్లో కూడా భవిష్యత్తులో అసెంబ్లీ స్థానాల పెంపుపై చర్చ కొనసాగుతోంది. కొత్త నియోజకవర్గాల ఏర్పాటు ద్వారా పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా ప్రజాప్రాతినిధ్యాన్ని మెరుగుపరచాలన్న ఆలోచనకు రాజకీయ మద్దతు పెరుగుతోంది.
ఇక One Nation One Election ప్రతిపాదనపై దేశవ్యాప్తంగా విస్తృత చర్చ సాగుతోంది. ప్రస్తుతం దేశంలో ప్రతి ఏడాది ఏదో ఒక రాష్ట్రంలో ఎన్నికలు జరుగుతుండటంతో ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి (Model Code of Conduct) తరచూ అమల్లోకి వస్తోంది. దీని ప్రభావం అభివృద్ధి పనులు, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలపై పడుతోందని కేంద్ర ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది. ఒకేసారి లోక్సభ, అన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ ఎన్నికలు నిర్వహిస్తే ప్రభుత్వాలు ఐదేళ్ల పాటు నిరంతరాయంగా అభివృద్ధిపై దృష్టి పెట్టగలవని, ఎన్నికల ఖర్చు గణనీయంగా తగ్గుతుందని, భద్రతా బలగాలపై ఒత్తిడి తగ్గుతుందని అనుకూల వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి.
అయితే ఈ విధానంపై రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్నలు కూడా తలెత్తుతున్నాయి. ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మధ్యలో పడిపోతే ఏమి చేయాలి? రాష్ట్రపతి పాలన ఎంతకాలం కొనసాగించాలి? మధ్యంతర ఎన్నికల నిర్వహణ ఎలా ఉండాలి? వంటి అనేక ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన రాజ్యాంగపరమైన పరిష్కారాలు అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. అలాగే ప్రాంతీయ సమస్యలు జాతీయ ఎన్నికల్లో మరుగునపడే అవకాశం ఉందని, చిన్న ప్రాంతీయ పార్టీల రాజకీయ ప్రాధాన్యం తగ్గవచ్చనే అభిప్రాయాలు కూడా వ్యక్తమవుతున్నాయి.
పార్లమెంట్లో ఈ మూడు బిల్లులపై జరిగే చర్చలు దేశ రాజకీయ దిశను నిర్ణయించే అవకాశముంది. అధికార పక్షం ఈ సంస్కరణలను “నూతన భారత నిర్మాణానికి పునాది”గా అభివర్ణిస్తుండగా, ప్రతిపక్షాలు సమాఖ్య స్ఫూర్తి, రాష్ట్రాల హక్కులు, ప్రజాస్వామ్య సమతుల్యతపై ప్రభావాన్ని ప్రస్తావించే అవకాశం ఉంది. దీంతో పార్లమెంట్ సమావేశాలు అత్యంత కీలకంగా మారనున్నాయి.
గత దశాబ్ద కాలంలో డిజిటల్ ఇండియా, జీఎస్టీ, ఆర్టికల్ 370 రద్దు, కొత్త క్రిమినల్ చట్టాలు, మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ వంటి పలు సంస్కరణలను అమలు చేసిన కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇప్పుడు ఎన్నికల వ్యవస్థలో కూడా చారిత్రాత్మక మార్పులు తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతున్నట్లు రాజకీయ పరిశీలకులు విశ్లేషిస్తున్నారు. ఈ మూడు బిల్లులు చట్టరూపం దాల్చితే భారత ఎన్నికల చరిత్రలోనే అతిపెద్ద రాజ్యాంగ సంస్కరణలుగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.
అయితే ఈ అంశాలపై ఇంకా పార్లమెంట్లో చర్చ జరగాల్సి ఉంది. బిల్లుల తుది రూపం, అమలు విధానం, కాలపట్టిక, అవసరమైతే రాష్ట్రాల ఆమోదం వంటి ప్రక్రియలు పూర్తయిన తర్వాతే తుది నిర్ణయాలు అమల్లోకి వస్తాయి. అందువల్ల ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలను ప్రతిపాదిత సంస్కరణల దశగా చూడాలి. అయినప్పటికీ, One Nation One Election, మహిళా రిజర్వేషన్, డిలిమిటేషన్ వంటి మూడు కీలక సంస్కరణలు భారత రాజకీయ వ్యవస్థను రాబోయే దశాబ్దాల్లో గణనీయంగా ప్రభావితం చేసే అవకాశమున్న అంశాలుగా నిలుస్తున్నాయి.
