హైదరాబాద్ నగర రవాణా భవిష్యత్తుకు కీలకమైన మెట్రో రైల్ ఫేజ్-2 ప్రాజెక్టుపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం మరోసారి కదిలింది. ఇప్పటికే పలుమార్లు కేంద్రాన్ని కోరిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ఇప్పుడు పెండింగ్ అంశాల పరిష్కారం కోసం నేరుగా కేంద్ర రైల్వే మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్‌తో సమావేశం ఏర్పాటు చేయాలని కేంద్ర మంత్రి జి.కిషన్ రెడ్డిని అభ్యర్థించింది. ఈ మేరకు ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి జూన్ 20న మరో లేఖ రాశారు. హైదరాబాద్ మెట్రో రైల్ ఫేజ్-2, ఐఆర్ఎఫ్‌సీ ఫైనాన్సింగ్, మెట్రో టేకోవర్, రుణ ఒప్పందాలు వంటి కీలక అంశాలపై కేంద్రంతో చర్చలు జరిపి త్వరితగతిన నిర్ణయాలు తీసుకోవాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పట్టుదలగా ఉన్నట్లు ఈ లేఖతో స్పష్టమైంది.
హైదరాబాద్ వేగంగా విస్తరిస్తున్న నగరం. రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న జనాభా, భారీగా పెరుగుతున్న వాహన రద్దీ, కొత్త ఐటీ కారిడార్లు, ఉపనగరాల విస్తరణ, పెరుగుతున్న ప్రయాణ అవసరాలు—all these are making mass transport infrastructure a necessity rather than a choice. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో మెట్రో ఫేజ్-2 కేవలం ఒక రవాణా ప్రాజెక్టు మాత్రమే కాదు; ఇది హైదరాబాద్ నగర ఆర్థిక వ్యవస్థ, ట్రాఫిక్ నిర్వహణ, కాలుష్య నియంత్రణ, నగర విస్తరణకు అనుగుణమైన ప్రణాళికలో కీలక భాగంగా మారింది. అందుకే ఈ ప్రాజెక్టు ఆలస్యం కాకూడదనే ఉద్దేశంతో సీఎం రేవంత్ రెడ్డి మరోసారి కేంద్రానికి లేఖ రాయడం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
జూన్ 16న తాను ఇప్పటికే ఒక లేఖ రాశానని, అందులో హైదరాబాద్ మెట్రో రైల్‌కు సంబంధించిన పలు సమస్యలు, పెండింగ్ అంశాలను ప్రస్తావించానని సీఎం తన తాజా లేఖలో గుర్తుచేశారు. అయితే ఆ అంశాలపై త్వరితగతిన ముందడుగు పడాల్సిన అవసరం ఉందని, అందుకోసం కేంద్ర స్థాయిలో ఉన్నతస్థాయి సమావేశం అవసరమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ముఖ్యంగా జూన్ 22, 23 తేదీల్లో తాను ఢిల్లీలో ఉంటానని, ఆ సమయంలో కేంద్ర రైల్వే మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్‌తో సమావేశం ఏర్పాటు చేయాలని కిషన్ రెడ్డిని కోరడం ద్వారా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ అంశాన్ని ఎంత సీరియస్‌గా తీసుకుంటుందో అర్థమవుతోంది.
ఈ లేఖలో సీఎం రేవంత్ రెడ్డి ప్రస్తావించిన అంశాల్లో ముఖ్యమైనది మెట్రో ఫేజ్-2. హైదరాబాద్‌లో ఇప్పటికే నడుస్తున్న మెట్రో నగర ప్రజలకు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతున్నప్పటికీ, నగర విస్తరణను దృష్టిలో ఉంచుకుంటే అది సరిపోదని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. పాత నగరం, కొత్త కారిడార్లు, ఎయిర్‌పోర్ట్ కనెక్టివిటీ, ఐటీ హబ్‌లు, ఉపనగర ప్రాంతాల కనెక్టివిటీ—all these require an expanded metro network. ఫేజ్-2 ద్వారా నగరంలోని మరిన్ని కీలక ప్రాంతాలకు మెట్రో సేవలను విస్తరించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే ఇలాంటి భారీ ప్రాజెక్టులకు కేవలం రాష్ట్ర నిధులు సరిపోవు. కేంద్ర సహకారం, ఆర్థిక సంస్థల నుంచి ఫైనాన్సింగ్, పరిపాలనా అనుమతులు, విధానపరమైన మద్దతు—all these are necessary. అందుకే ఈ దశలో కేంద్రంతో సమన్వయం అత్యంత కీలకంగా మారింది.
ఇక ఐఆర్ఎఫ్‌సీ ఫైనాన్సింగ్ అంశం కూడా చాలా ప్రాధాన్యమైనది. ఇండియన్ రైల్వే ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ (IRFC) ద్వారా మెట్రో ప్రాజెక్టుకు రుణ సదుపాయాలు కల్పించే అంశంపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం ముందుకెళ్లాలని చూస్తోంది. మెట్రో వంటి భారీ మౌలిక వసతుల ప్రాజెక్టులకు ఫైనాన్సింగ్ నిర్మాణం స్పష్టంగా లేకపోతే అమలు ఆలస్యం అవుతుంది. అందుకే మెట్రో ఫేజ్-2 ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన ఆర్థిక వనరుల సమీకరణలో ఐఆర్ఎఫ్‌సీ కీలక పాత్ర పోషించగలదని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. రుణ ఒప్పందాలు, టేకోవర్ అంశాలు, ప్రాజెక్టు ఆర్థిక నమూనా—all these need clarity at the central level. ఈ కారణంగానే సీఎం రేవంత్ రెడ్డి, కేవలం సాధారణ విజ్ఞప్తి స్థాయిలో కాకుండా, సంబంధిత ప్రతిపాదనలు, ఒప్పందాల ప్రతులు కూడా తీసుకువస్తానని లేఖలో పేర్కొనడం గమనార్హం.
ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం మెట్రో టేకోవర్. హైదరాబాద్ మెట్రో రైల్ వ్యవస్థ నిర్వహణ, విస్తరణ, భవిష్యత్తు పెట్టుబడుల నిర్మాణం—all these are tied to how the project is institutionally managed. గతంలో ఎల్ అండ్ టీ మెట్రో రైల్ హైదరాబాద్‌తో ఉన్న ఒప్పందాల నేపథ్యంలో, ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో పలు ఆర్థిక, పరిపాలనా ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. ఇప్పుడు ఫేజ్-2 విస్తరణతో పాటు టేకోవర్, ఫైనాన్సింగ్, అమలు మోడల్ వంటి అంశాలపై స్పష్టత తీసుకురావడం అవసరమైంది. ఈ దశలో కేంద్రం మద్దతు లేకుండా ముందుకు సాగడం కష్టమేనని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అర్థం చేసుకుంది. అందుకే నేరుగా కేంద్ర రైల్వే మంత్రితో చర్చించాలని సీఎం పట్టుబడుతున్నారు.
హైదరాబాద్ నగర అభివృద్ధి దృష్ట్యా ఈ ప్రాజెక్టు ఎందుకు అంత ముఖ్యమో చూస్తే విషయం మరింత స్పష్టమవుతుంది. ఐటీ, ఐటీఈఎస్, ఫార్మా, రియల్ ఎస్టేట్, స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్—all these sectors are rapidly expanding in Hyderabad. ప్రతి రోజు లక్షలాది మంది ఉద్యోగులు, విద్యార్థులు, వ్యాపారులు నగరంలో ఒక చివర నుంచి మరో చివరికి ప్రయాణిస్తున్నారు. వ్యక్తిగత వాహనాలపై ఆధారపడటం వల్ల ట్రాఫిక్ సమస్య తీవ్రరూపం దాల్చుతోంది. రోడ్ల విస్తరణకు పరిమితులు ఉన్నాయి. ఫ్లైఓవర్లు, అండర్‌పాస్‌లు మాత్రమే దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం కావు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భారీ స్థాయి పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ వ్యవస్థలే నగర భవిష్యత్తును మలుస్తాయి. అందుకే మెట్రో ఫేజ్-2ను తెలంగాణ ప్రభుత్వం కేవలం రవాణా ప్రాజెక్టుగా కాకుండా, హైదరాబాద్‌కు అవసరమైన నగర మౌలిక సదుపాయాల తదుపరి దశగా చూస్తోంది.
రేవంత్ రెడ్డి లేఖ రాజకీయంగా కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, రాష్ట్ర ప్రయోజనాల కోసం కేంద్రాన్ని తరచుగా ఒత్తిడి చేయాలని, నిధులు, అనుమతులు, ప్రాజెక్టుల విషయంలో రాజీ పడబోమని రేవంత్ రెడ్డి పలుమార్లు ప్రకటించారు. ఇప్పుడు మెట్రో ఫేజ్-2 అంశంపై వరుస లేఖలు రాయడం కూడా అదే వ్యూహంలో భాగంగా కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు రాష్ట్రానికి అత్యవసరమైన మౌలిక వసతుల ప్రాజెక్టు కోసం కేంద్రాన్ని ఒప్పించే ప్రయత్నం చేస్తూనే, మరోవైపు తెలంగాణ ప్రయోజనాల విషయంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం చురుకుగా వ్యవహరిస్తోందనే సందేశాన్ని ప్రజలకు ఇవ్వాలని చూస్తోంది.
ఇదే సమయంలో కేంద్ర మంత్రి కిషన్ రెడ్డి పాత్ర కూడా కీలకంగా మారింది. తెలంగాణ నుంచి కేంద్ర కేబినెట్‌లో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న నేతగా, హైదరాబాద్ వంటి నగరానికి సంబంధించిన కీలక ప్రాజెక్టుల విషయంలో ఆయన చొరవ చూపాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆశిస్తోంది. సీఎం లేఖలో కూడా అదే స్పష్టమవుతోంది. కేవలం అధికారిక ఫైల్ పరిమితుల్లో కాకుండా, నేరుగా కేంద్ర రైల్వే మంత్రితో భేటీ ఏర్పాటు చేయాలని కోరడం ద్వారా, కిషన్ రెడ్డి సహకారం రాష్ట్రానికి అవసరమని రేవంత్ రెడ్డి సూచించారు. ఇప్పుడు ఈ విజ్ఞప్తిపై కేంద్రం ఎలా స్పందిస్తుంది? అశ్విని వైష్ణవ్‌తో సమావేశం ఎంత త్వరగా జరుగుతుంది? ఆ సమావేశం తర్వాత మెట్రో ఫేజ్-2, ఐఆర్ఎఫ్‌సీ ఫైనాన్సింగ్ అంశాల్లో ఎలాంటి పురోగతి కనిపిస్తుంది? అన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది.
మెట్రో ఫేజ్-2 విషయంలో ప్రజల అంచనాలు కూడా చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. పాతబస్తీ, ఎయిర్‌పోర్ట్, ఐటీ కారిడార్, కొత్త నివాస కాలనీలు, ఉపనగరాలు—ఇలాంటి ప్రాంతాలకు మెట్రో కనెక్టివిటీ వస్తే నగర జీవనశైలిలో పెద్ద మార్పు రావచ్చు. ట్రాఫిక్ తగ్గడమే కాదు, ప్రయాణ సమయం తగ్గుతుంది, కాలుష్యం తగ్గుతుంది, ఆర్థిక కార్యకలాపాలు మరింత వేగం పడతాయి. రియల్ ఎస్టేట్ విలువలు పెరుగుతాయి. ఉద్యోగావకాశాలు పెరుగుతాయి. ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ బలపడుతుంది. అందుకే మెట్రో ఫేజ్-2పై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చూపుతున్న దూకుడు, కేంద్రంతో జరుపుతున్న చర్చలు, ఆర్థిక వనరుల కోసం చేస్తున్న ప్రయత్నాలు—all these are being closely watched.
మొత్తానికి చూస్తే, హైదరాబాద్ మెట్రో ఫేజ్-2 ప్రాజెక్టును ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం మరింత దూకుడుగా వ్యవహరిస్తోంది. కేంద్ర రైల్వే మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్‌తో భేటీ ఏర్పాటు చేయాలని కిషన్ రెడ్డికి సీఎం రేవంత్ రెడ్డి రాసిన తాజా లేఖ, రాష్ట్రం ఈ అంశాన్ని ఎంత ప్రాధాన్యంగా తీసుకుంటుందో స్పష్టం చేస్తోంది. మెట్రో టేకోవర్, ఐఆర్ఎఫ్‌సీ ఫైనాన్సింగ్, రుణ ఒప్పందాలు, ఫేజ్-2 ప్రతిపాదనలు—ఈ నాలుగు అంశాల చుట్టూ ఇప్పుడు కీలక చర్చలు తిరగబోతున్నాయి. రేవంత్ రెడ్డి ఢిల్లీ పర్యటన తర్వాత ఈ అంశంలో ఎలాంటి పురోగతి కనిపిస్తుందో అన్నది ఇప్పుడు తెలంగాణ రాజకీయాలు, హైదరాబాద్ నగరాభివృద్ధి, మౌలిక వసతుల ప్రణాళిక—all three perspectivesలో కూడా ముఖ్యంగా మారింది.
హైదరాబాద్‌కు మెట్రో ఫేజ్-2 కేవలం మరో ప్రాజెక్టు కాదు; ఇది నగర భవిష్యత్తుకు వేసే తదుపరి పట్టాల వ్యవస్థ. ఆ పట్టాలు ఎంత వేగంగా పడతాయో, కేంద్రం-రాష్ట్రం మధ్య సమన్వయం ఎంత బలంగా ఉంటుందో రాబోయే రోజుల్లో తేలనుంది.
