Manmohan Singh Statue హైదరాబాద్‌లో ఆవిష్కరించడంతో మాజీ ప్రధాని డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ సేవలు మరోసారి చర్చనీయాంశమయ్యాయి. గచ్చిబౌలి ఐటీ కారిడార్‌లోని విప్రో సర్కిల్ వద్ద ఏర్పాటు చేసిన కాంస్య విగ్రహాన్ని తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి సెప్టెంబర్ 26న ఆవిష్కరించారు. మన్మోహన్ సింగ్ జయంతి సందర్భంగా జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో ఆయన దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అందించిన సేవలు, 1991లో చేపట్టిన ఆర్థిక సంస్కరణలు, ప్రధానమంత్రిగా తీసుకున్న పలు నిర్ణయాలు, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు సమయంలో ఆయన ప్రభుత్వ పాత్రను సీఎం రేవంత్ రెడ్డి గుర్తుచేశారు.
హైదరాబాద్‌లోని గచ్చిబౌలి ప్రాంతం దేశంలోని ప్రముఖ ఐటీ, ఆర్థిక కార్యకలాపాల కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఎదిగిన నేపథ్యంలో, మన్మోహన్ సింగ్ విగ్రహాన్ని ఇక్కడ ఏర్పాటు చేయడం వెనుక ఆయన ఆర్థిక విధానాల వారసత్వాన్ని గుర్తు చేయాలనే ఉద్దేశం ఉందని తెలంగాణ ప్రభుత్వం పేర్కొంది. ముఖ్యంగా 1991లో పీవీ నరసింహారావు ప్రధానిగా ఉన్న సమయంలో మన్మోహన్ సింగ్ కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన విషయాన్ని ఈ సందర్భంగా ప్రస్తావించారు. అప్పట్లో దేశం తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో ఆర్థిక సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టిన విషయం తెలిసిందే.
1991లో కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిగా మన్మోహన్ సింగ్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణలు భారత ఆర్థిక విధానంలో కీలక మలుపుగా నిలిచాయి. పారిశ్రామిక లైసెన్సింగ్‌లో మార్పులు, దిగుమతి విధానాల్లో సంస్కరణలు, విదేశీ పెట్టుబడులకు అవకాశాల విస్తరణ వంటి చర్యలు ఆర్థిక వ్యవస్థను మరింత తెరచిన విధానాల వైపు తీసుకెళ్లాయి. సరళీకరణ, ప్రైవేటీకరణ, ప్రపంచీకరణ విధానాలతో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో కొత్త దశ ప్రారంభమైందని ఈ సందర్భంగా రేవంత్ రెడ్డి పేర్కొన్నారు.
మన్మోహన్ సింగ్ రాజకీయ నాయకుడిగానే కాకుండా ప్రముఖ ఆర్థికవేత్తగా కూడా దేశానికి సేవలందించారు. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా గవర్నర్‌గా పనిచేసిన ఆయన అనంతరం కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. 2004 నుంచి 2014 వరకు రెండు వరుస కాలాల్లో భారత ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగారు. ఆర్థిక రంగంలోనూ, పాలనా రంగంలోనూ ఆయన నిర్వహించిన వివిధ బాధ్యతలను రేవంత్ రెడ్డి ఈ సందర్భంగా గుర్తుచేశారు.
ప్రధానమంత్రిగా మన్మోహన్ సింగ్ పదవీకాలంలో పలు కీలక చట్టాలు, సంక్షేమ కార్యక్రమాలు అమలులోకి వచ్చాయి. మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం, సమాచార హక్కు చట్టం, విద్యా హక్కు చట్టం వంటి చర్యలు ఆ కాలంలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి, ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో పారదర్శకత, విద్యా హక్కు వంటి అంశాలను చట్టపరమైన హక్కులుగా బలోపేతం చేయడంలో అప్పటి యూపీఏ ప్రభుత్వ చర్యలను ఈ సందర్భంగా ప్రస్తావించారు.
తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు అంశాన్ని కూడా సీఎం రేవంత్ రెడ్డి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ కోసం దశాబ్దాలుగా కొనసాగిన ఉద్యమం, అనంతరం జరిగిన రాజకీయ పరిణామాల నేపథ్యంలో 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం-2014కు రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించిన తర్వాత 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా అవతరించింది. ఈ ప్రక్రియ మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలోనే జరిగింది. ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటులో అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వ పాత్రను రేవంత్ రెడ్డి గుర్తుచేశారు.
తెలంగాణ బిల్లుతో ముడిపడిన అంశాలను కూడా రేవంత్ రెడ్డి తన ప్రసంగంలో ప్రస్తావించారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియలో మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలాన్ని గుర్తుచేస్తూ, రాష్ట్ర ఆవిర్భావంతో సంబంధం ఉన్న చారిత్రక గుర్తులను భవిష్యత్ తరాలకు అందుబాటులో ఉంచాలనే ఉద్దేశంతో విగ్రహం ఏర్పాటు చేసినట్లు ప్రభుత్వం వివరించింది. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ఆర్థిక సంస్కరణలతో పాటు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటులో అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వ పాత్రను కూడా గుర్తుచేయాలని ప్రభుత్వం భావించింది.
గచ్చిబౌలి విప్రో సర్కిల్‌లో మన్మోహన్ సింగ్ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయడం వెనుక మరో ప్రతీకాత్మక అంశం కూడా ఉంది. హైదరాబాద్ ఐటీ రంగం విస్తరించిన ప్రాంతాల్లో గచ్చిబౌలి ఒకటి. ప్రపంచీకరణ, ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు, సాంకేతిక రంగ విస్తరణకు అనుగుణంగా హైదరాబాద్ నగరం దేశంలోని ప్రముఖ ఐటీ కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఎదిగింది. ఈ నేపథ్యంలో 1991 ఆర్థిక సంస్కరణలతో మన్మోహన్ సింగ్ పేరును అనుసంధానిస్తూ, ఐటీ కారిడార్‌లోనే ఆయన విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఆర్థిక సంస్కరణల వారసత్వాన్ని గుర్తుచేయాలనే ఉద్దేశాన్ని తెలంగాణ ప్రభుత్వం వ్యక్తం చేసింది.
ఈ విగ్రహాన్ని కేవలం ఒక స్మారక చిహ్నంగా కాకుండా దేశ నిర్మాణంలో మన్మోహన్ సింగ్ పాత్రను భావితరాలకు పరిచయం చేసే ప్రతీకగా ప్రభుత్వం అభివర్ణించింది. హైదరాబాద్ ఇన్‌చార్జి మంత్రి పొన్నం ప్రభాకర్ కూడా విగ్రహం ఏర్పాటు సందర్భంగా మన్మోహన్ సింగ్ ఆర్థిక సంస్కరణలు, ప్రజా సేవ, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియలో ఆయన పాత్రను గుర్తుచేశారు.
మన్మోహన్ సింగ్‌కు ఢిల్లీలో తగిన స్థాయిలో స్మారక గుర్తింపు ఉండాలని కూడా సీఎం రేవంత్ రెడ్డి కోరారు. ఆయన పేరుతో ఒక విజ్ఞాన కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరినట్లు తెలిపారు. అంతేకాకుండా మాజీ ప్రధాని డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్‌కు భారతరత్న ఇవ్వాలని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీని రేవంత్ రెడ్డి కోరారు. ఈ అంశాన్ని పార్లమెంట్‌లో ప్రస్తావించేలా రాష్ట్ర ఎంపీలకు సూచిస్తానని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.
మన్మోహన్ సింగ్‌కు భారతరత్న ఇవ్వాలన్నది ఈ కార్యక్రమంలో రేవంత్ రెడ్డి చేసిన డిమాండ్. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం కాదు. అదేవిధంగా ఢిల్లీలో ఆయన పేరుతో విజ్ఞాన కేంద్రం ఏర్పాటు చేయాలన్నది కూడా సీఎం చేసిన అభ్యర్థన. కాబట్టి ఈ రెండు అంశాలను అధికారిక నిర్ణయాలుగా కాకుండా తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి చేసిన డిమాండ్లు, ప్రతిపాదనలుగా చూడాల్సి ఉంటుంది.
మన్మోహన్ సింగ్ రాజకీయ జీవితంలో నిరాడంబరత, ఆర్థిక పరిజ్ఞానం, పాలనా అనుభవం వంటి అంశాలను కూడా ఈ సందర్భంగా రేవంత్ రెడ్డి ప్రస్తావించారు. ఆర్థికవేత్తగా ప్రారంభమైన ఆయన ప్రజా జీవితం రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్ స్థాయి నుంచి కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి, అనంతరం దేశ ప్రధానమంత్రి స్థాయికి చేరింది. ఈ సుదీర్ఘ ప్రజాజీవితాన్ని గుర్తుచేస్తూ రేవంత్ రెడ్డి ఆయనను ఆధునిక భారత నిర్మాణంలో కీలక పాత్ర పోషించిన వ్యక్తిగా అభివర్ణించారు.
హైదరాబాద్‌లో ఏర్పాటు చేసిన Manmohan Singh Statue ద్వారా ఆర్థిక సంస్కరణలు, హైదరాబాద్ ఐటీ రంగం ఎదుగుదల, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు వంటి మూడు విభిన్న అంశాలను ఒకే సందర్భంలో గుర్తుచేసే ప్రయత్నం జరిగింది. ఒకవైపు 1991లో ఆర్థిక మంత్రిగా మన్మోహన్ సింగ్ చేపట్టిన సంస్కరణలను ప్రస్తావిస్తూనే, మరోవైపు 2004 నుంచి 2014 వరకు ప్రధానమంత్రిగా ఆయన నిర్వహించిన పాలనా బాధ్యతలను, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ సమయంలో ఆయన ప్రధానిగా ఉన్న విషయాన్ని ప్రభుత్వం గుర్తుచేసింది.
విగ్రహావిష్కరణ సందర్భంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం మన్మోహన్ సింగ్ వారసత్వాన్ని భావితరాలకు అందించాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పింది. దేశ ఆర్థిక విధానాల్లో వచ్చిన మార్పులు, ప్రజా సంక్షేమానికి సంబంధించిన చట్టాలు, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు వంటి అంశాల్లో ఆయన ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని వివరించింది. గచ్చిబౌలి వంటి ఆధునిక ఐటీ ప్రాంతంలో విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఆర్థిక సంస్కరణల చరిత్రను నేటి హైదరాబాద్ అభివృద్ధితో అనుసంధానించే ప్రయత్నం చేసినట్లు స్పష్టమవుతోంది.
మొత్తంగా చూస్తే, గచ్చిబౌలి విప్రో సర్కిల్‌లో మాజీ ప్రధాని డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ విగ్రహావిష్కరణ తెలంగాణలో ఒక ముఖ్యమైన స్మారక కార్యక్రమంగా నిలిచింది. ఈ సందర్భంగా సీఎం రేవంత్ రెడ్డి 1991 ఆర్థిక సంస్కరణలు, ప్రధానమంత్రిగా మన్మోహన్ సింగ్ పదవీకాలం, ప్రజా సంక్షేమ చట్టాలు, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు వంటి పలు అంశాలను ప్రస్తావించారు. అదే సమయంలో మన్మోహన్ సింగ్‌కు భారతరత్న ఇవ్వాలని, ఢిల్లీలో ఆయన పేరుతో విజ్ఞాన కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరారు.
