“ఏం కొనేటట్టు లేదు నాగులో నాగన్న… ఏం తినేటట్టు లేదు నాగులో నాగన్న… ధరలిట్లా పెరుగుతుంటే బతికేది ఎట్లన్నో…” అనే జానపద గీతంలోని బాధ ఇప్పుడు కేవలం పాటలో వినిపించే మాటగా మాత్రమే మిగలడం లేదు. నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఇలాంటి ఆవేదన సామాన్య కుటుంబాల్లోనూ వినిపిస్తోంది. కూరగాయల మార్కెట్‌కు వెళ్లినా, కిరాణా దుకాణానికి వెళ్లినా, నెలవారీ సరుకులు కొనుగోలు చేసినా కుటుంబ బడ్జెట్ లెక్కలు మారిపోతున్నాయని వినియోగదారులు చెబుతున్నారు. ఒకవైపు పిల్లల చదువు, ఇంటి అద్దె, విద్యుత్ బిల్లులు, వైద్యం, ప్రయాణ ఖర్చులు వంటి స్థిర వ్యయాలు ఉంటే.. మరోవైపు ఆహార పదార్థాలు, పప్పులు, నూనెలు, కూరగాయలు, పండ్లు, సబ్బులు, డిటర్జెంట్లు వంటి రోజువారీ అవసరాలపై ఖర్చు పెరుగుతోంది.
ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న ఒక్కటే. ధరలు పెరిగే వేగానికి అనుగుణంగా సామాన్యుల ఆదాయాలు కూడా పెరుగుతున్నాయా? ధరల పెరుగుదలను అర్థం చేసుకోవాలంటే ఒక్కో వస్తువు ధరను మాత్రమే చూడటం సరిపోదు. ఒక కుటుంబం నెలకు ఎంత సంపాదిస్తోంది? అందులో ఆహారం కోసం ఎంత ఖర్చు చేస్తోంది? విద్య, వైద్యం, ఇల్లు, ప్రయాణం తర్వాత ఎంత మొత్తం మిగులుతోంది? ఆ మిగిలిన మొత్తంలో ఎంత పొదుపు చేయగలుగుతోంది? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతికినప్పుడే ధరల పెరుగుదల ప్రభావం ఎంత లోతుగా ఉందో అర్థమవుతుంది.
2023 సెప్టెంబర్‌తో పోలిస్తే 2026 సెప్టెంబర్‌లో కొన్ని నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు గణనీయంగా పెరిగినట్లు అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. బియ్యం ధరను తీసుకుంటే 2023 సెప్టెంబర్‌లో కిలో రూ.51.93 ఉండగా, 2026 సెప్టెంబర్‌లో కిలో రూ.71.50గా ఉందని పేర్కొన్న గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. అంటే కిలోకు సుమారు రూ.19.58 పెరుగుదల. శాతంలో చూస్తే దాదాపు 37.69 శాతం పెరుగుదల. ఒక కుటుంబం నెలకు 25 కిలోల బియ్యం వినియోగిస్తుందని అనుకుంటే, కిలోకు పెరిగిన ధర కుటుంబ నెలవారీ బడ్జెట్‌పై నేరుగా ప్రభావం చూపుతుంది. బియ్యం ఒక్కటే కాదు. దాని చుట్టూ ఉన్న ఇతర ఆహార పదార్థాల ధరలు కూడా పెరిగితే కుటుంబానికి ఆహార ఖర్చు మరింత పెరుగుతుంది.
పప్పుల విషయంలోనూ ధరల ఒత్తిడి వినియోగదారులకు ఆందోళన కలిగిస్తోంది. కందిపప్పు వంటి ప్రధాన ఆహార పదార్థాల ధరలు పెరిగితే మధ్యతరగతి, తక్కువ ఆదాయ కుటుంబాల వంటింటి బడ్జెట్‌పై దాని ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది. చక్కెర, మిరపకాయలు, ఉల్లిపాయలు, వెల్లుల్లి వంటి వస్తువుల ధరల్లో కూడా మార్పులు కనిపిస్తుంటాయి. ముఖ్యంగా కూరగాయల ధరలు రోజువారీగా మారుతుండటంతో నెలవారీ బడ్జెట్ రూపొందించడం కూడా కుటుంబాలకు కష్టంగా మారుతోంది.
ఒకప్పుడు కుటుంబాలు వారానికి సరిపడా కూరగాయలు ఒకేసారి కొనుగోలు చేసేవి. ఇప్పుడు ధరలను బట్టి కొనుగోలు చేసే పరిమాణాన్ని మార్చుకోవాల్సిన పరిస్థితి వస్తోంది. టమాటా ధర పెరిగితే టమాటా వినియోగం తగ్గుతుంది. ఉల్లిపాయ ధర పెరిగితే తక్కువ పరిమాణంలో కొనుగోలు చేస్తారు. పచ్చిమిర్చి, కొత్తిమీర, ఇతర కూరగాయల ధరలు పెరిగినా వినియోగదారులు ప్రత్యామ్నాయాల కోసం చూస్తారు. ఇది కేవలం కొనుగోలు విధానంలో మార్పు కాదు. కుటుంబ ఆహారపు అలవాట్లపైనా దీని ప్రభావం ఉంటుంది.
ఖరీదైన పండ్లను తగ్గించడం, బయట భోజనం మానేయడం, ఖరీదైన ఆహార పదార్థాలకు బదులు తక్కువ ధరలో లభించే వాటిని ఎంచుకోవడం వంటి మార్పులు కుటుంబ బడ్జెట్‌లో కనిపించవచ్చు. ధరల పెరుగుదల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు మార్కెట్ ధరలను మాత్రమే పరిశీలిస్తే పూర్తి చిత్రం కనిపించదు. ఆదాయం కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. రోజువారీ కూలీకి రోజుకు ఎంత ఆదాయం వస్తోంది? చిన్న ఉద్యోగి జీతం ఎంత పెరిగింది? చిన్న వ్యాపారి అమ్మకాలు పెరిగాయా? పెన్షన్‌పై ఆధారపడే కుటుంబానికి నెలవారీ ఖర్చులు ఎంత పెరిగాయి?
ఒక వస్తువు ధర 20 శాతం పెరిగినప్పుడు ఒక కుటుంబ ఆదాయం కేవలం 5 శాతం మాత్రమే పెరిగితే వాస్తవంగా ఆ కుటుంబ కొనుగోలు శక్తి తగ్గినట్టే అవుతుంది. అందుకే Essential Commodity Prices అనే అంశాన్ని కేవలం మార్కెట్ గణాంకంగా కాకుండా కుటుంబ ఆర్థిక వ్యవస్థకు సంబంధించిన అంశంగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
ధరల పెరుగుదల ప్రభావం పేద కుటుంబాలపైనే కాకుండా మధ్యతరగతి కుటుంబాలపైనా ఉంటుంది. మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు సాధారణంగా విద్య, ఇంటి రుణం, వాహన రుణం, పిల్లల ఫీజులు, వైద్య ఖర్చులు, విద్యుత్ బిల్లులు, ఇంటి అద్దె లేదా నిర్వహణ ఖర్చులు వంటి అనేక స్థిర వ్యయాలు ఉంటాయి. ఈ ఖర్చుల మధ్య ఆహార ధరలు కూడా పెరిగితే పొదుపు కోసం కేటాయించే మొత్తం తగ్గుతుంది.
మొదట వినోద ఖర్చులు తగ్గుతాయి. తర్వాత బయట భోజనం తగ్గుతుంది. ఆ తర్వాత అనవసర కొనుగోళ్లు నిలిపివేస్తారు. చివరికి అవసరమైన వస్తువుల విషయంలో కూడా చౌకైన ప్రత్యామ్నాయాలను ఎంచుకోవాల్సి రావచ్చు. పొదుపు తగ్గడం మరో సమస్యకు దారితీస్తుంది. కుటుంబానికి అకస్మాత్తుగా వైద్య ఖర్చు వచ్చినా, పిల్లల విద్యకు అదనపు మొత్తం అవసరమైనా, ఉద్యోగంలో విరామం వచ్చినా అప్పు చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు.
ధరల పెరుగుదల వెనుక అనేక కారణాలు ఉంటాయి. ప్రతి వస్తువు ధర పెరగడానికి ఒకే కారణం ఉండదు. పంట దిగుబడి, వర్షపాతం, రవాణా ఖర్చులు, ఇంధన ధరలు, నిల్వ సౌకర్యాలు, డిమాండ్-సప్లై మార్పులు, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ పరిస్థితులు, దిగుమతులు-ఎగుమతులు వంటి అనేక అంశాలు ధరలను ప్రభావితం చేస్తాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల్లో సీజనల్ మార్పులు కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. పంట దిగుబడి తగ్గితే సరఫరా తగ్గవచ్చు. సరఫరా తగ్గిన సమయంలో డిమాండ్ అదే స్థాయిలో ఉంటే ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది.
అదేవిధంగా పంట అధికంగా వచ్చినప్పుడు ధరలు తగ్గవచ్చు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రైతుకు తగిన ధర లభించకపోవడం మరో సమస్య. అందువల్ల రైతుకు న్యాయమైన ధర లభించడంతో పాటు వినియోగదారుడికి భరించగలిగిన ధర ఉండేలా సరఫరా వ్యవస్థను సమతుల్యం చేయడం ఒక పెద్ద విధానపరమైన సవాలు.
ఒక కిలో కూరగాయ రైతు వద్ద ఒక ధరకు విక్రయమవుతుంది. అదే కూరగాయ పట్టణ మార్కెట్‌కు వచ్చేసరికి మరో ధరకు, వినియోగదారుడి చేతికి చేరేసరికి మరింత ధరకు అమ్ముడవుతుంది. ఈ మధ్యలో రవాణా, నిల్వ, మార్కెట్ ఖర్చులు, వ్యాపారి మార్జిన్ వంటి అంశాలు ఉంటాయి. అయితే రైతు పొందే ధరకు, వినియోగదారుడు చెల్లించే ధరకు మధ్య తేడా ఎంత? అందులో ప్రతి దశలో ఎంత ఖర్చు జత అవుతోంది? ఈ వివరాలు పారదర్శకంగా ఉంటే ధరల పెరుగుదలపై చర్చ మరింత వాస్తవ ఆధారంగా సాగుతుంది.
మార్కెట్‌లో ధర పెరిగిన తర్వాత స్పందించడం కంటే ధర పెరగడానికి ముందు కారణాలను గుర్తించే వ్యవస్థలు బలంగా ఉండాల్సిన అవసరం ఉంది. కొన్ని సందర్భాల్లో సరఫరా సమస్యలు ధరల పెరుగుదలకు కారణమవుతాయి. మరికొన్ని సందర్భాల్లో నిల్వలు, రవాణా లేదా మార్కెట్ వ్యవస్థలోని సమస్యలు ప్రభావం చూపవచ్చు. అందుకే మార్కెట్ పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు నిరంతరం పనిచేయడం అవసరం.
అక్రమ నిల్వలు ఉన్నాయా? కృత్రిమ కొరత సృష్టిస్తున్నారా? సరఫరా గొలుసులో ఎక్కడైనా అనవసర ధర పెరుగుదల జరుగుతోందా? వంటి అంశాలపై పర్యవేక్షణ ఉండాలి. ధర పెరిగిన తర్వాత చర్య తీసుకోవడం కంటే ధరల్లో అసాధారణ మార్పు కనిపించిన వెంటనే కారణాలను పరిశీలించే వ్యవస్థ ఉంటే వినియోగదారులపై భారాన్ని కొంతవరకు తగ్గించే అవకాశం ఉంటుంది.
ధరల పెరుగుదల వంటి అంశాలు నేరుగా ప్రజల రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. అందువల్ల చట్టసభల్లో అధికార పక్షంతో పాటు ప్రతిపక్షం కూడా ప్రజా సమస్యలను ప్రస్తావించడం ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఒక కిలో బియ్యం ధర ఎందుకు పెరిగింది? పప్పుల ధరల్లో మార్పుకు కారణాలేమిటి? కూరగాయల ధరలు ఎందుకు తరచూ మారుతున్నాయి? వినియోగదారుడికి అందుబాటులో ఉన్న ఉపశమన చర్యలు ఏమిటి? వంటి ప్రశ్నలపై గణాంకాలతో చర్చ జరగాల్సిన అవసరం ఉంది.
అదేవిధంగా రైతు సంఘాలు, కార్మిక సంఘాలు, వినియోగదారుల సంఘాలు, పౌర సమాజ సంస్థలు కూడా ధరల అంశంపై తమ అభిప్రాయాలను వెల్లడించడం ప్రజా చర్చను బలోపేతం చేయవచ్చు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వం నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది. ప్రతిపక్షం, ప్రజా సంస్థలు, మీడియా, పౌరులు వాటిపై ప్రశ్నలు వేయడం ద్వారా విధాన చర్చను కొనసాగిస్తారు.
సామాన్యుడికి కేవలం ధరల జాబితా సరిపోదు. ధర ఎందుకు పెరిగిందో తెలుసుకోవాలనుకుంటాడు. ధర తగ్గే అవకాశం ఎప్పుడు ఉంది? సరఫరా పరిస్థితి ఎలా ఉంది? మార్కెట్‌లో తగినంత నిల్వ ఉందా? ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలు ఏమిటి? రైతుకు లభిస్తున్న ధర ఎంత? వినియోగదారుడు చెల్లిస్తున్న ధర ఎంత? వంటి వివరాలు అందుబాటులో ఉండాలి.
ధరలపై పారదర్శకమైన సమాచార వ్యవస్థ ఉంటే వినియోగదారుడు కూడా తన కొనుగోళ్లను ప్రణాళిక చేసుకోగలడు. ధరల పెరుగుదల ఒక్కో వస్తువులో చిన్నదిగా కనిపించవచ్చు. కానీ నెల చివరికి అన్ని చిన్న పెరుగుదలలు కలిపితే పెద్ద మొత్తంగా మారుతాయి. బియ్యంపై అదనపు ఖర్చు, పప్పులపై అదనపు ఖర్చు, కూరగాయలపై అదనపు ఖర్చు, వంట నూనెపై అదనపు ఖర్చు, పిల్లల అవసరాలపై అదనపు ఖర్చు.. ఇలా ప్రతి విభాగంలో కొంత పెరిగితే నెలవారీ బడ్జెట్ గణనీయంగా మారుతుంది.
దీంతో పొదుపు తగ్గుతుంది. పొదుపు తగ్గితే అత్యవసర సమయంలో అప్పు అవసరం పెరుగుతుంది. అప్పు పెరిగితే భవిష్యత్ ఆదాయంలో కొంత భాగం ముందుగానే ఖర్చయిపోతుంది. అందుకే ధరల పెరుగుదల అనేది కేవలం ఈరోజు మార్కెట్‌లో చెల్లించే అదనపు రూపాయి సమస్య కాదు. అది కుటుంబ భవిష్యత్తు ఆర్థిక ప్రణాళికపైనా ప్రభావం చూపే అంశం.
ధరల నియంత్రణ అంటే ప్రతి వస్తువు ధరను ప్రభుత్వం నిర్ణయించాలనే అర్థం కాదు. మార్కెట్‌లో డిమాండ్, సరఫరా మార్పులు సహజమే. కానీ అసాధారణ ధరల పెరుగుదలను త్వరగా గుర్తించడం, సరఫరా గొలుసును పర్యవేక్షించడం, నిల్వలను సమర్థంగా నిర్వహించడం, రైతుకు మార్కెట్ అందుబాటులో ఉండేలా చూడడం, వినియోగదారుడికి పారదర్శకమైన ధరల సమాచారం అందించడం వంటి చర్యలు కీలకంగా మారతాయి.
వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు తగిన నిల్వ సౌకర్యాలు, శీతల గిడ్డంగులు, మెరుగైన రవాణా వ్యవస్థ, ప్రత్యక్ష మార్కెట్ అవకాశాలు పెరిగితే మధ్యవర్తిత్వ ఖర్చులు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. అదే సమయంలో వినియోగదారుల ప్రయోజనాలను కాపాడే పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు కూడా సమర్థంగా పనిచేయాలి.
“ఏం కొనేటట్టు లేదు నాగులో నాగన్న… ఏం తినేటట్టు లేదు నాగులో నాగన్న…” అనే జానపద గీతంలోని బాధ నేటి ధరల చర్చకు ఒక ప్రతీకగా మారుతోంది. ఒక కుటుంబం నెలకు ఎంత సంపాదిస్తోంది? అందులో ఎంత ఆహారానికి వెళ్తోంది? పిల్లల చదువుకు ఎంత? వైద్యానికి ఎంత? ఇంటి ఖర్చులకు ఎంత? చివరికి పొదుపు కోసం ఎంత మిగులుతోంది? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం దొరికినప్పుడే నిత్యావసరాల ధరల అసలు ప్రభావం అర్థమవుతుంది.
ధరలు పెరగడం మార్కెట్‌లో జరిగే సహజ మార్పులలో ఒకటి కావచ్చు. కానీ ధరల పెరుగుదల సామాన్య కుటుంబం భరించలేని స్థాయికి చేరకుండా చూడటం, అసాధారణ మార్పులను గుర్తించడం, సరఫరా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం, రైతు మరియు వినియోగదారుడి మధ్య సమతుల్యత సాధించడం పాలనకు ముఖ్యమైన సవాలు.
కడుపు నిండితేనే కుటుంబానికి ఆర్థిక భద్రతపై నమ్మకం పెరుగుతుంది. వంటింటి బడ్జెట్ అదుపులో ఉంటేనే మిగిలిన అవసరాలకు కుటుంబం ప్రణాళిక చేసుకోగలదు. అందుకే నిత్యావసరాల ధరలపై చర్చ ఒక రోజు రాజకీయ అంశంగా కాకుండా నిరంతర ప్రజా విధాన చర్చగా కొనసాగాల్సిన అవసరం ఉంది.
“ఏం కొనేటట్టు లేదు నాగులో నాగన్న… ఏం తినేటట్టు లేదు నాగులో నాగన్న…” అనే మాటలు కేవలం పాటలోనే కాకుండా సామాన్యుడి కుటుంబ బడ్జెట్‌లో వినిపించకుండా ఉండేందుకు ధరలు, ఆదాయాలు, సరఫరా, మార్కెట్ వ్యవస్థ, ప్రజా విధానాలపై నిరంతర దృష్టి అవసరం.
నరసింహారెడ్డి చందమూరి
ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టు
కదిరి
