డిలిమిటేషన్ అంశం భారత్ రాజకీయాల్లో మళ్లీ కేంద్రీయ చర్చగా మారడం యాదృచ్ఛికం కాదు. ఇది కేవలం ఎన్నికల వ్యూహాలకు సంబంధించిన అంశం కాదు, దేశ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన మూలభూత ప్రశ్న. ప్రతి ఓటుకు సమాన విలువ ఉండాలంటే, జనాభా మార్పులకు అనుగుణంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన తప్పనిసరి. ఇదే డిలిమిటేషన్ యొక్క అసలు ఉద్దేశ్యం. కానీ ఈ ప్రక్రియను దశాబ్దాలుగా వాయిదా వేయడం వల్ల ప్రజాస్వామ్యంలో అసమానతలు పెరుగుతున్నాయి.
1976లో మొదటిసారి డిలిమిటేషన్ను నిలిపివేయడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యం సరైనదే — జనాభా నియంత్రణను ప్రోత్సహించడం. కానీ ఆ నిర్ణయం తాత్కాలికంగా ఉండాల్సింది. తర్వాత 2001, 2008లో మళ్లీ పొడిగించడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ దాదాపు 50 ఏళ్లకు పైగా నిలిచిపోయింది. ఫలితంగా, కొన్ని రాష్ట్రాల్లో జనాభా విపరీతంగా పెరిగినా, వారికి లభిస్తున్న ప్రాతినిధ్యం అదే స్థాయిలో ఉంది. మరికొన్ని రాష్ట్రాలు జనాభా నియంత్రణలో విజయవంతమైనా, వాటి ప్రాతినిధ్యం పెరగలేదు.
ఇది “ఒక వ్యక్తి – ఒక ఓటు – ఒకే విలువ” అనే ప్రజాస్వామ్య సూత్రానికి విరుద్ధం. ఉదాహరణకు, ఉత్తర భారత రాష్ట్రాల్లో జనాభా వేగంగా పెరిగింది. దానికి అనుగుణంగా సీట్లు పెరగాల్సింది. అదే సమయంలో దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు కుటుంబ నియంత్రణలో ముందంజలో ఉండి జనాభా పెరుగుదల తగ్గించాయి. కానీ డిలిమిటేషన్ లేకపోవడంతో, ఈ రెండు ప్రాంతాల మధ్య ప్రాతినిధ్య అసమానత పెరిగింది.
ఇప్పుడు 2026లో ఫ్రీజ్ గడువు ముగుస్తోంది. ప్రభుత్వం ముందున్న కీలక నిర్ణయం ఇదే — మళ్లీ వాయిదా వేయాలా? లేక ఇప్పుడే అమలు చేయాలా? ఈ నిర్ణయం కేవలం సాంకేతిక లేదా పరిపాలనా అంశం కాదు. ఇది రాజకీయంగా కూడా ప్రభావం చూపుతుంది. ఎందుకంటే డిలిమిటేషన్ తర్వాత లోక్సభలో సీట్ల పంపిణీ భారీగా మారే అవకాశం ఉంది.
మీరు ఇచ్చిన గణాంకాలు చూస్తే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది:
ప్రస్తుతం:
- లోక్సభ మొత్తం సీట్లు: 543
- దక్షిణాది వాటా: 129 (23.76%)
- మిగతా రాష్ట్రాలు: 414 (76.24%)
- అంతరం: 285
డిలిమిటేషన్ తర్వాత (అంచనా):
- లోక్సభ మొత్తం సీట్లు: 816
- దక్షిణాది వాటా: 195 (23.89%)
- మిగతా రాష్ట్రాలు: 621 (76.11%)
- అంతరం: 426
ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే — శాతం పరంగా పెద్ద మార్పు లేకపోయినా, సీట్ల సంఖ్యలో భారీ పెరుగుదల ఉంది. అంటే దక్షిణాది ప్రాతినిధ్యం శాతంలో నిలిచిపోతుంది కానీ మొత్తం సంఖ్యలో వ్యత్యాసం పెరుగుతుంది. ఇది రాజకీయ ప్రభావాన్ని పెంచే అంశం. ఎందుకంటే ఎక్కువ సీట్లు ఉన్న ప్రాంతాలు కేంద్ర రాజకీయాల్లో ఎక్కువ ప్రభావం చూపగలవు.
దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు ఇక్కడ ఒక ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. “మేము జనాభా నియంత్రణలో విజయం సాధించాం. కానీ ఇప్పుడు అదే కారణంగా మాకు తక్కువ రాజకీయ శక్తి వస్తుందా?” అనే ప్రశ్న సరైనదే. ఇది కేవలం రాజకీయ అంశం కాదు — సమాన న్యాయం అనే అంశం కూడా ఉంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ సందర్భంలో ఈ విషయం మరింత కీలకం. రాష్ట్ర విభజన తర్వాత అసెంబ్లీ సీట్ల పెంపు డిలిమిటేషన్తో ముడిపడి ఉంది. అంటే డిలిమిటేషన్ ఆలస్యమైతే, రాష్ట్రంలో రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కూడా అదే స్థాయిలో నిలిచిపోతుంది. ఇది భవిష్యత్ రాజకీయ సమతుల్యతపై ప్రభావం చూపుతుంది.
ఇంకో ముఖ్యమైన అంశం — సెన్సస్. చాలా మంది “2027 సెన్సస్ తర్వాత చేయాలి” అంటున్నారు. ఇది సాంకేతికంగా సరైన వాదన. కానీ ప్రశ్న ఏమిటంటే — ఇంకా ఎంతకాలం వేచి ఉండాలి? ఇప్పటికే మూడు సార్లు వాయిదా వేసిన ప్రక్రియను మళ్లీ వాయిదా వేస్తే, అది రాజ్యాంగ బాధ్యతను తప్పించుకోవడమే అవుతుంది.
డిలిమిటేషన్ను రాజకీయ కోణంలో మాత్రమే చూడటం ప్రమాదకరం. ఇది ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేసే సాధనం. ప్రతి ఓటరికి సమాన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం అంటే దేశ ఐక్యతను కూడా బలోపేతం చేయడం. కానీ దీన్ని ఆలస్యం చేస్తే, ప్రాంతీయ అసమానతలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
ఇక్కడ ఒక సమతుల్య దారి అవసరం:
- తాజా జనాభా డేటా ఆధారంగా ప్రక్రియ జరగాలి
- దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు న్యాయం జరిగేలా ఒక ప్రత్యేక మోడల్ ఆలోచించాలి
- రాజకీయ లాభనష్టాల కంటే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలి
ఇది ఒక క్లిష్టమైన నిర్ణయం. కానీ ఆలస్యం చేయడం ద్వారా సమస్య మరింత పెరుగుతుంది. కాబట్టి ప్రభుత్వం ముందుచూపుతో నిర్ణయం తీసుకోవాలి.
మొత్తానికి, డిలిమిటేషన్ అనేది “రాజకీయ హడావిడి” కాదు — ఇది “రాజ్యాంగ బాధ్యత”. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో సమాన ప్రాతినిధ్యం ఒక హక్కు. ఆ హక్కును మరింత ఆలస్యం చేయడం అంటే ప్రజల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయడం.
సమయం వచ్చింది — దేశం ముందుకు సాగడానికి, సమాన ప్రాతినిధ్యం కోసం, రాజ్యాంగ బాధ్యతను నెరవేర్చడానికి.
