డిలిమిటేషన్: భారత సమాఖ్య వ్యవస్థకు పరీక్షా సమయం
భారతదేశంలో నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డిలిమిటేషన్) అంశం ఇప్పుడు కేవలం ఎన్నికల సాంకేతిక ప్రక్రియగా మాత్రమే మిగలలేదు. ఇది దేశ రాజకీయ భవిష్యత్తు, సమాఖ్య వ్యవస్థ, ప్రాంతీయ సమతుల్యత, అభివృద్ధి నమూనాలపై ప్రభావం చూపగల అత్యంత కీలకమైన అంశంగా మారింది. ముఖ్యంగా దక్షిణాది రాష్ట్రాలు వ్యక్తం చేస్తున్న ఆందోళనలు దేశ రాజకీయాల్లో కొత్త చర్చకు తెరలేపాయి.
స్వాతంత్ర్యం అనంతరం భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలకు అనుగుణంగా జనాభా ప్రాతిపదికన ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని భావించారు. అందుకే లోక్సభ స్థానాల కేటాయింపును జనాభాతో అనుసంధానం చేశారు. అయితే కాలక్రమేణా దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య జనాభా వృద్ధి రేటులో భారీ వ్యత్యాసాలు ఏర్పడ్డాయి. దక్షిణాది రాష్ట్రాలు విద్య, ఆరోగ్యం, కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాల ద్వారా జనాభా వృద్ధిని సమర్థవంతంగా నియంత్రించగా, ఉత్తరాది రాష్ట్రాలు అదే స్థాయిలో పురోగతి సాధించలేకపోయాయి.
ఇప్పుడు 2011 జనాభా ఆధారంగా డిలిమిటేషన్ అమలు చేస్తే, ఉత్తరప్రదేశ్, బిహార్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాలకు భారీగా అదనపు లోక్సభ స్థానాలు లభించే అవకాశం ఉంది. మరోవైపు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్య శాతం తగ్గే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఇది సంఖ్యాపరంగా మాత్రమే కాకుండా, విధాన నిర్ణయాల్లో కూడా ప్రభావం చూపే అంశం.
దక్షిణాది రాష్ట్రాల వాదన చాలా స్పష్టంగా ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం గత దశాబ్దాలుగా కుటుంబ నియంత్రణ, జనాభా నియంత్రణను ప్రోత్సహించింది. ఆ పిలుపును అత్యంత బాధ్యతాయుతంగా అమలు చేసిన రాష్ట్రాలే ఇప్పుడు రాజకీయంగా నష్టపోయే పరిస్థితి వస్తే, అది ఒక విధంగా విజయాన్ని శిక్షించడం, వైఫల్యాన్ని ప్రోత్సహించడం లాంటిదేనని వారు అంటున్నారు.
ఈ పరిస్థితిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి N. Chandrababu Naidu పాత్ర కీలకంగా మారింది. ఎన్డీయేలో ప్రధాన మిత్రపక్ష నాయకుడిగా ఆయనకు కేంద్రం అప్పగించిన బాధ్యత చిన్నది కాదు. ఒకవైపు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆలోచనలకు మద్దతు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. మరోవైపు దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళనలను పరిష్కరించాల్సి ఉంటుంది. ఈ రెండు లక్ష్యాల మధ్య సమతుల్యత సాధించడం రాజకీయంగా ఎంతో క్లిష్టమైన పని.
దక్షిణాది రాష్ట్రాలు కేవలం జనాభా నియంత్రణలోనే కాదు, దేశ ఆర్థికాభివృద్ధిలో కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. దేశ ఐటీ రంగం, ఔషధ పరిశ్రమ, ఆటోమొబైల్ తయారీ, ఎగుమతులు, సేవల రంగాల్లో దక్షిణాది వాటా అత్యంత కీలకమైనది. కేంద్రానికి అధిక పన్ను ఆదాయం అందించే రాష్ట్రాల్లో కూడా దక్షిణాది రాష్ట్రాలు ముందంజలో ఉన్నాయి. అందువల్ల ప్రాతినిధ్యం తగ్గిపోవడం అనేది కేవలం రాజకీయ సమస్య మాత్రమే కాకుండా ఆర్థిక ప్రభావాలను కూడా కలిగించవచ్చు.
అయితే ఉత్తరాది రాష్ట్రాల వాదన కూడా పూర్తిగా విస్మరించదగినది కాదు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రతి ఓటుకు సమాన విలువ ఉండాలంటే జనాభా ఆధారంగా ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని వారు చెబుతున్నారు. కోట్లాది మంది ప్రజలకు తగిన రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం కూడా రాజ్యాంగబద్ధమైన అవసరమే. అందువల్ల ఈ సమస్యకు కేవలం ప్రాంతీయ భావోద్వేగాల ఆధారంగా కాకుండా సమతుల్యమైన పరిష్కారం అవసరం.
అందుకే అనేక రాజ్యాంగ నిపుణులు, రాజకీయ విశ్లేషకులు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను సూచిస్తున్నారు. లోక్సభలో జనాభా ఆధారిత ప్రాతినిధ్యం కొనసాగించినప్పటికీ, రాష్ట్రాల హక్కులను పరిరక్షించే విధంగా రాజ్యసభ అధికారాలను బలోపేతం చేయడం, ఆర్థిక వనరుల పంపిణీలో అభివృద్ధి సూచికలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం, లేదా దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేక రక్షణ నిబంధనలు కల్పించడం వంటి ప్రతిపాదనలు చర్చకు వస్తున్నాయి.
భారతదేశం కేవలం జనాభా సమూహాల సమాహారం కాదు. ఇది భిన్న సంస్కృతులు, భాషలు, ప్రాంతాల సమాఖ్య. ఈ సమాఖ్య స్ఫూర్తిని కాపాడుకోవడం అత్యంత అవసరం. ఒక ప్రాంతం ఆధిపత్యం పెరిగి మరో ప్రాంతం రాజకీయంగా బలహీనపడితే, అది దీర్ఘకాలంలో దేశ సమైక్యతపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
కాబట్టి డిలిమిటేషన్ అంశాన్ని కేవలం సీట్ల పెంపు లేదా తగ్గింపు కోణంలో చూడకుండా, జాతీయ సమతుల్యత, సమాఖ్య వ్యవస్థ, ప్రాంతీయ న్యాయం, అభివృద్ధి ప్రోత్సాహం వంటి విస్తృత కోణాల్లో పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, అన్ని రాజకీయ పార్టీలు కలిసి చర్చించి అందరికీ ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారం కనుగొనాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.
రాబోయే సంవత్సరాల్లో డిలిమిటేషన్ చర్చ భారత రాజకీయాల ప్రధాన అజెండాగా మారే అవకాశం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో చంద్రబాబు నాయుడు వంటి అనుభవజ్ఞులైన నాయకులు దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రయోజనాలను కాపాడుతూ, అదే సమయంలో జాతీయ సమాఖ్య స్ఫూర్తిని బలోపేతం చేసే మార్గాన్ని కనుగొంటారా లేదా అనేదే దేశ రాజకీయాల్లో కీలక ప్రశ్నగా మారింది.
Delimitation
