ప్రజాస్వామ్యంలో కొన్ని సంస్థలు కేవలం పరిపాలనా వ్యవస్థలు కావు. అవి ప్రజల విశ్వాసానికి ప్రతీకలు. భారతదేశంలో సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ (CBSE) కూడా అలాంటి సంస్థలలో ఒకటి. ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది విద్యార్థులు తమ భవిష్యత్తును దాని పరీక్షలపై ఆధారపెడతారు. కోట్లాది మంది తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లల కృషికి న్యాయం జరుగుతుందనే నమ్మకంతో ఆ వ్యవస్థను విశ్వసిస్తారు.
భారతదేశంలో విద్య అనేది కేవలం పాఠ్యాంశాల గురించి కాదు. అది ఆశల గురించి. లక్షలాది మంది విద్యార్థుల కలల గురించి. తల్లిదండ్రుల త్యాగాల గురించి. భవిష్యత్తును నిర్మించుకోవాలనే యువత ఆకాంక్షల గురించి. ఆ ఆశలు, ఆ త్యాగాలు, ఆ కలలన్నింటికీ తుది తీర్పు చెప్పే వేదిక పరీక్షా వ్యవస్థ. అందుకే పరీక్షల నిర్వహణలో నిష్పాక్షికత, పారదర్శకత, విశ్వసనీయత అనే అంశాలకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.
దేశంలో అత్యంత విశ్వసనీయమైన విద్యా సంస్థలలో ఒకటిగా భావించబడే సీబీఎస్ఈ నేడు అదే ప్రశ్నలను ఎదుర్కొంటోంది.
ఒక విద్యార్థికి వేరొకరి జవాబు పత్రం చేరడం అనేది సాధారణ పరిపాలనా పొరపాటుగా కనిపించవచ్చు. కానీ అది ఒక వ్యక్తిగత సమస్య కాదు. అది ఒక వ్యవస్థలోని లోపాన్ని సూచించే హెచ్చరిక కావచ్చు. ముఖ్యంగా లక్షలాది మంది విద్యార్థుల భవిష్యత్తును నిర్ణయించే సంస్థలో ఇలాంటి సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నప్పుడు వాటిని చిన్న తప్పిదాలుగా కొట్టిపారేయడం బాధ్యతాయుత వైఖరి కాదు.
వేదాంత్ శ్రీవాస్తవ కేసు దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు రావడానికి కారణం కూడా అదే. తనది కాని జవాబు పత్రం తనకు అందిందని ఒక విద్యార్థి ఆరోపించడం, అనంతరం సీబీఎస్ఈ పొరపాటు జరిగినట్లు అంగీకరించడం ఒక తీవ్రమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తింది. ఒక తప్పిదం బయటపడింది. కానీ బయటపడని తప్పిదాలు లేవని ఎవరు చెప్పగలరు?
ఇక్కడ సమస్య కేవలం ఒక ఫిజిక్స్ పేపర్కు సంబంధించినది కాదు. అసలు సమస్య వ్యవస్థపై ఉన్న విశ్వాసానికి సంబంధించినది. ఒకసారి విశ్వాసం దెబ్బతింటే దానిని తిరిగి నిర్మించడం చాలా కష్టం.
సార్ధక్ సిద్ధాంత్ వంటి విద్యార్థులు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలను కూడా అదే కోణంలో చూడాలి. జవాబు పత్రాల డిజిటల్ నిర్వహణ ఎంత భద్రంగా ఉంది? స్కానింగ్, మ్యాపింగ్ ప్రక్రియల్లో లోపాలకు అవకాశం ఉందా? మూల్యాంకన డేటా సమగ్రతకు హామీ ఏమిటి? స్వతంత్ర సాంకేతిక ఆడిట్ ఎప్పుడైనా జరిగిందా? ఇవి వ్యవస్థను దెబ్బతీయడానికి అడిగిన ప్రశ్నలు కావు. వ్యవస్థను మరింత బలపరచడానికి అడిగిన ప్రశ్నలు.
దురదృష్టవశాత్తు మన దేశంలో అనేక సంస్థలు విమర్శలను సంస్కరణలకు అవకాశంగా కాకుండా ప్రతిష్ఠకు ముప్పుగా భావించే ధోరణి కనిపిస్తుంది. కానీ ప్రజాస్వామ్యంలో విశ్వసనీయత అనేది ప్రశ్నలను అణచివేయడం ద్వారా రాదు. వాటికి సమాధానాలు ఇవ్వడం ద్వారా వస్తుంది.
సీబీఎస్ఈ ఈ వివాదాన్ని ఒక ఇమేజ్ మేనేజ్మెంట్ సమస్యగా చూడకూడదు. ఇది సంస్థాగత విశ్వసనీయతకు సంబంధించిన అంశం. ఒక విద్యార్థికి జరిగిన అన్యాయం సరిచేయడం సరిపోదు. ఆ అన్యాయం అసలు ఎలా జరిగిందో చెప్పాలి. భవిష్యత్తులో మళ్లీ జరగకుండా ఏ చర్యలు తీసుకుంటున్నారో వెల్లడించాలి. అదే ప్రజల నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించే మార్గం.
డిజిటలైజేషన్ అనేది స్వతహాగా పారదర్శకతకు హామీ కాదు. సాంకేతికత ఎంత ఆధునికమైనదైనా, దానిపై పర్యవేక్షణ, స్వతంత్ర ఆడిట్, బాధ్యతా నిర్ధారణ లేకపోతే అది కొత్త సమస్యలకు కూడా కారణం కావచ్చు. అందుకే సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో పాటు జవాబుదారీతనాన్ని కూడా బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఇప్పుడు సీబీఎస్ఈ ముందున్న సవాలు కేవలం ఒక వివాదాన్ని ముగించడం కాదు. వ్యవస్థపై ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టడం. అందుకోసం స్వతంత్ర విచారణ, పూర్తి పారదర్శకత, ప్రజా నివేదిక, సాంకేతిక ఆడిట్ వంటి చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎందుకంటే విద్యా వ్యవస్థలో విశ్వాసం ఒకసారి దెబ్బతింటే దాని ప్రభావం ఒక విద్యార్థిపైనే కాదు, మొత్తం సమాజంపైన ఉంటుంది.
పరీక్షలు మార్కులను నిర్ణయిస్తాయి. కానీ పరీక్షా వ్యవస్థపై ఉన్న నమ్మకం భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది. ఈ రోజు నమ్మకమే ప్రశ్నార్థకంగా మారింది మార్కుల పట్టిక కాదు.. అందుకే ఇప్పుడు అవసరమైనది వివరణలు కాదు, పారదర్శకత. హామీలు కాదు, నిరూపిత చర్యలు. ప్రకటనలు కాదు, జవాబుదారీతనం.
ఎందుకంటే ఒక విద్యార్థి జవాబు పత్రం తప్పిపోవడం కంటే ప్రమాదకరమైనది, లక్షలాది మంది విద్యార్థులు వ్యవస్థపై నమ్మకం కోల్పోవడం. ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు అడగడం వ్యవస్థ వ్యతిరేకత కాదు. అది బాధ్యతాయుత పౌరస్వభావం.
దురదృష్టవశాత్తు మన పరిపాలనా వ్యవస్థల్లో ఒక ప్రమాదకరమైన ధోరణి పెరుగుతోంది. ప్రశ్నలను సమస్యగా చూడటం. విమర్శలను దాడిగా భావించడం. పారదర్శకతను బలహీనతగా పరిగణించడం.
ప్రజాస్వామ్యంలో విశ్వాసం రహస్యాలతో కాదు, పారదర్శకతతో పెరుగుతుంది. సంస్థలు తప్పులు చేయకపోవడం వల్ల గొప్పవిగా మారవు. తప్పులు జరిగినప్పుడు వాటిని అంగీకరించి, కారణాలను వెల్లడించి, పునరావృతం కాకుండా చర్యలు తీసుకోవడం వల్ల గొప్పవిగా నిలుస్తాయి.
సి.నరసింహరెడ్డి .
ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టు.
కదిరి.
