రెవెన్యూ పోలీసు అవినీతిపై ఎప్పటికప్పుడు ఆరోపణలు, ఏసీబీ ట్రాప్ కేసులు, అక్రమాస్తుల వ్యవహారాలు వెలుగులోకి వస్తున్నాయి. ప్రజల కోసం ఏర్పాటు చేసిన ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు నిజంగా ప్రజా సేవా కేంద్రాలుగానే పనిచేస్తున్నాయా? లేక ప్రజల అవసరాలను ఆదాయ వనరులుగా మార్చుకుంటున్న లంచాల అడ్డాలుగా మారుతున్నాయా? అనే ప్రశ్న ఇప్పుడు సామాన్య పౌరుడి ముందుంది.
ఇందుగలడందులేడని సందేహము వలదు… చక్రి సర్వోపగతుండు… ఎందెందు వెతికినా అందందే గలడు… పోతన భాగవతంలోని ఈ భావం భగవంతుడి సర్వవ్యాప్తిని చెబుతుంది. కానీ నేటి పాలనా వ్యవస్థను చూస్తుంటే అదే మాటలను మరో విధంగా చెప్పుకోవాల్సిన పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. ఎందెందు వెతికినా… లంచం. ఎక్కడ చూసినా… అవినీతి ఆరోపణలు. ఏ కార్యాలయానికి వెళ్లినా… దళారుల నీడ. ఏ అనుమతి కావాలన్నా… దక్షిణ మాట. ఏ ఫైలు కదలాలన్నా… చేతులు తడపాల్సిందే అన్న నిస్సహాయత!
ప్రజల కోసం ఏర్పాటు చేసిన ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ప్రజలకు సేవలు అందించాలి. ప్రజలు తమ సమస్యలను పరిష్కరించుకోవడానికి ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను ఆశ్రయిస్తారు. కానీ అదే అవసరాన్ని కొందరు అధికారులు లేదా మధ్యవర్తులు తమకు ఆదాయ మార్గంగా మార్చుకుంటే పరిస్థితి తీవ్రంగా మారుతుంది.
లంచం తీసుకోవడం తప్పే. లంచం ఇవ్వడం కూడా తప్పే. అయితే లంచం ఇవ్వకపోతే తన పని జరగదనే భయాన్ని ప్రజల్లో ఎవరు కల్పిస్తున్నారు? ఒక సాధారణ పౌరుడు తన హక్కుగా పొందాల్సిన ధ్రువపత్రం కోసం కార్యాలయం చుట్టూ తిరగాల్సిన పరిస్థితి ఎందుకు వస్తోంది? ఒక ఫైల్ నిబంధనల ప్రకారం కదలడానికి అదనపు డబ్బు ఎందుకు అవసరం అవుతోంది? ఇదే అసలు ప్రశ్న.
పన్ను చెల్లించే పౌరుడికి ప్రభుత్వం సేవ అందించాలి. అది ప్రభుత్వ వ్యవస్థ బాధ్యత. కానీ అదే సేవ కోసం లంచం అడిగితే అది ప్రజలపై పడుతున్న ఒక రకమైన ‘చీకటి పన్ను’గా మారుతుంది. ఈ పన్నుకు రసీదు ఉండదు. జీఎస్టీ ఉండదు. బడ్జెట్లో కనిపించదు. కానీ ప్రజల జేబుల్లోంచి డబ్బు మాత్రం బయటకు వెళ్తుంది.
ఫైల్ కదలాలంటే డబ్బు. సర్టిఫికెట్ రావాలంటే డబ్బు. భూమి రికార్డు మారాలంటే డబ్బు. పర్మిషన్ రావాలంటే డబ్బు. కొన్ని సందర్భాల్లో కేసులో ఉపశమనం కోసం కూడా డబ్బు అడుగుతున్నారనే ఆరోపణలు వినిపిస్తాయి. డబ్బు.. డబ్బు.. డబ్బు..! ప్రజల పన్నులతో నడిచే వ్యవస్థే ప్రజల జేబుకు కన్నం వేస్తే దాన్ని కేవలం అవినీతి అని మాత్రమే పిలవాలా? లేక ప్రజలపై జరుగుతున్న దోపిడీగా చూడాలా?
అవినీతి ఆరోపణల చర్చ వచ్చినప్పుడు తరచుగా రెవెన్యూ, పోలీసు, రిజిస్ట్రేషన్, మున్సిపల్, పంచాయతీరాజ్ వంటి శాఖల పేర్లు వినిపిస్తుంటాయి. పరుగు పందెంలో పోటీ పడుతున్నట్లుగా రెవెన్యూ వర్సెస్ పోలీస్ అనే చర్చ కూడా ప్రజల్లో కనిపిస్తోంది.
భూమి, ఆస్తులు, రికార్డులు, పట్టాలు, మ్యుటేషన్లు, ధ్రువపత్రాలు వంటి అంశాలతో నేరుగా సంబంధం ఉండటం వల్ల రెవెన్యూ శాఖలోని నిర్ణయాలకు ప్రజల జీవితాలపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం ఉంటుంది. మరోవైపు పోలీసు శాఖకు ఫిర్యాదులు, కేసులు, విచారణలు, చట్టపరమైన చర్యలు వంటి అంశాలతో ప్రజలతో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉంటుంది. అందుకే ఈ రెండు శాఖల్లో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరింత కీలకం.
భూమి అనేది కేవలం ఆస్తి కాదు. అనేక కుటుంబాలకు అది జీవనాధారం. పట్టా, మ్యుటేషన్, రికార్డు సవరణ, భూ హక్కుల ధ్రువీకరణ వంటి అంశాలు ఒక కుటుంబ భవిష్యత్తును నిర్ణయించగలవు. అలాంటి వ్యవస్థలో ప్రజలకు చట్టబద్ధంగా అందాల్సిన సేవ కోసం అనధికారికంగా డబ్బు అడిగే పరిస్థితి ఏర్పడితే అది తీవ్రంగా పరిగణించాల్సిన అంశం.భూమి ప్రజల జీవనాధారం. భూమి రికార్డు ప్రజల హక్కు. ఆ హక్కును అమలు చేయడానికి లంచం ఎందుకు? ఇదే ప్రశ్నకు పాలనా వ్యవస్థ సమాధానం చెప్పాలి.వివిధ రాష్ట్రాల్లో అవినీతి నిరోధక సంస్థలు నిర్వహించే ట్రాప్ ఆపరేషన్లు తరచుగా వార్తల్లో నిలుస్తుంటాయి. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు లంచం తీసుకుంటున్నారనే ఆరోపణలపై ఏసీబీ అధికారులు చర్యలు తీసుకోవడం ద్వారా అవినీతిని అరికట్టే ప్రయత్నం చేస్తారు.
అయితే ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. ఏసీబీ కేసు నమోదైనంత మాత్రాన నేరం రుజువైనట్లు కాదు. ట్రాప్లో పట్టుబడినంత మాత్రాన కోర్టు తీర్పు వచ్చినట్లు కాదు. తుది నిర్ణయం న్యాయస్థాన ప్రక్రియలోనే ఉంటుంది. అయితే వరుసగా ఫిర్యాదులు, ట్రాప్లు, కేసులు నమోదవుతున్నాయంటే మాత్రం పాలనా వ్యవస్థలో ఉన్న ప్రమాద సంకేతాలను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందనే విషయం స్పష్టమవుతుంది.అవినీతి ఇప్పుడు కేవలం ఒక అధికారి, ఒక ఉద్యోగి, ఒక వ్యక్తి మధ్య జరిగే వ్యవహారంగా మాత్రమే ఉండటం లేదనే ఆరోపణలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో అధికారుల తరఫున మధ్యవర్తులు వ్యవహరిస్తున్నారనే ఫిర్యాదులు వస్తున్నాయి.
దరఖాస్తుదారుడికి అధికారి నేరుగా డబ్బు అడగకపోయినా.. “మీ పని త్వరగా కావాలంటే వాళ్లను కలవండి”, “ఆయనతో మాట్లాడండి”, “ఫైల్ కదలాలంటే ఈ మొత్తం అవుతుంది” అంటూ మధ్యవర్తుల వ్యవస్థ పనిచేస్తే అది మరింత ప్రమాదకరం.ఎందుకంటే అక్కడ అవినీతి వ్యక్తిగత స్థాయిని దాటి నెట్వర్క్గా మారే అవకాశం ఉంటుంది. దానికి మధ్యవర్తులు ఉంటారు. దానికి మౌన సహకారం ఉంటుంది. దానికి వ్యవస్థలో బలహీనమైన పర్యవేక్షణ తోడవుతుంది.తెలంగాణలో కూడా అవినీతి నిరోధక చర్యలు, ట్రాప్ కేసులు, అక్రమాస్తుల కేసులు తరచుగా వెలుగులోకి వస్తుంటాయి. రెవెన్యూ, పోలీసు, మున్సిపల్, పంచాయతీరాజ్, విద్యుత్ తదితర శాఖలకు చెందిన అధికారులపై వివిధ సందర్భాల్లో కేసులు నమోదైనట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి.
అక్రమాస్తుల కేసులు మరింత ఆందోళన కలిగించే అంశం. ప్రభుత్వ ఉద్యోగి తన జీతం, చట్టబద్ధమైన ఆదాయంతో పోలిస్తే భారీగా ఆస్తులు కూడబెట్టినట్లు ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు దర్యాప్తు సంస్థలు వాటి మూలాలను పరిశీలిస్తాయి.ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న ఒక్కటే. ప్రభుత్వ ఉద్యోగి సంపాదించాల్సింది జీతమా? లేక అధికారాన్ని ఉపయోగించి ఆస్తుల సామ్రాజ్యమా?అయితే ఏ కేసులోనైనా ఆరోపణలు, దర్యాప్తు, నేర నిర్ధారణ మధ్య తేడాను గుర్తుంచుకోవాలి. న్యాయపరమైన తుది నిర్ణయం వచ్చే వరకు ప్రతి వ్యక్తికి చట్టబద్ధమైన హక్కులు ఉంటాయి.ఒక అధికారి లంచం తీసుకుంటూ పట్టుబడతాడు. వార్తల్లో సంచలనం. సోషల్ మీడియాలో చర్చ. కొన్ని రోజులు రాజకీయ విమర్శలు. ఆ తర్వాత? కేసు ఎక్కడుంది? చార్జ్షీట్ ఎప్పుడు? విచారణ ఎప్పుడు? తీర్పు ఎప్పుడు? అక్రమ ఆస్తులు ఉంటే వాటి పరిస్థితి ఏమిటి? నేరం రుజువైతే ఆస్తులపై ఏ చర్య తీసుకున్నారు?
ఇలాంటి ప్రశ్నలకు ప్రజలకు స్పష్టమైన సమాధానాలు అందాలి. ఎందుకంటే ఒక్క ట్రాప్తో అవినీతిపై యుద్ధం గెలిచినట్టుకాదు.
రెవెన్యూ శాఖలో అవినీతి ఆరోపణలు ఉన్నాయని చెప్పడం ద్వారా మొత్తం శాఖలోని ప్రతి ఉద్యోగిని తప్పుపట్టడం సరికాదు. అదే విధంగా పోలీసు శాఖలో కొన్ని కేసులు నమోదయ్యాయని చెప్పి మొత్తం పోలీసు వ్యవస్థను నిందించడం కూడా సరైంది కాదు. నిజాయితీగా పనిచేసే అధికారులు, ఉద్యోగులు ప్రతి శాఖలోనూ ఉంటారు.అసలు సమస్య అవినీతికి అవకాశం కల్పించే వ్యవస్థలో ఉంది.ఫైల్ ఎందుకు ఆగింది? ఎందుకు అదే ఉద్యోగి వద్దకు ప్రజలు మళ్లీ మళ్లీ వెళ్లాలి? ఎందుకు మధ్యవర్తి లేకుండా పని జరగడం లేదనే భావన ప్రజల్లో ఏర్పడుతోంది? ఎందుకు ఆన్లైన్ సేవ అందుబాటులో ఉన్నా కార్యాలయానికి వ్యక్తిగతంగా రావాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది?
ఇవే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతకాలి.ఒకే శాఖలో వరుసగా అవినీతి కేసులు నమోదైతే ఆ శాఖపై ప్రత్యేక ఆడిట్ ఎందుకు చేయకూడదు? మధ్యవర్తుల ద్వారా లంచాలు వసూలు చేస్తున్నారనే ఆరోపణలు వస్తే వ్యక్తులకే పరిమితం కాకుండా మొత్తం నెట్వర్క్ను ఎందుకు పరిశీలించకూడదు? అవినీతి కేసుల విచారణ, న్యాయ ప్రక్రియ వేగవంతం చేయడానికి మరిన్ని చర్యలు ఎందుకు తీసుకోకూడదు? అక్రమాస్తుల కేసుల్లో కేసు పురోగతి, ఆస్తుల స్వాధీనం, కోర్టు పరిణామాలపై ప్రజలకు మరింత పారదర్శక సమాచారం ఎందుకు అందించకూడదు? ఒకే అధికారిపై పదేపదే ఫిర్యాదులు వస్తే ముందస్తు పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ ఎందుకు పనిచేయకూడదు?
ప్రజలు ప్రభుత్వ కార్యాలయానికి వెళ్లినప్పుడు వారు అధికారుల దయ కోసం వెళ్లడం లేదు. వారు తమ చట్టబద్ధమైన హక్కును పొందడానికి వెళ్తున్నారు.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగి ప్రజలపై ఉపకారం చేయడం లేదు. ప్రజల పన్నులతో నడిచే ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో తన బాధ్యతను నిర్వర్తిస్తున్నాడు. ఈ చిన్న తేడా పాలనలో పెద్ద మార్పు తీసుకురాగలదు.ప్రజలు అధికారిని చూసి భయపడకూడదు. అధికారి ప్రజలను చూసి తన బాధ్యతను గుర్తు చేసుకోవాలి. ప్రభుత్వ కార్యాలయం బ్రోకర్ల విడిది కాకూడదు. ప్రజా సేవా కేంద్రం ప్రజలకు నిజమైన సేవ అందించే కేంద్రంగా ఉండాలి.సాంకేతిక పరిజ్ఞానం విస్తరించిన ఈ కాలంలో అనేక ప్రభుత్వ సేవలను ఆన్లైన్లోకి తీసుకురావచ్చు. దరఖాస్తు ఎప్పుడు వచ్చింది, ఎవరి వద్ద ఉంది, ఎంతకాలంలో పరిష్కరించాలి, ఎందుకు తిరస్కరించారు వంటి వివరాలు డిజిటల్గా అందుబాటులో ఉంటే మధ్యవర్తుల అవసరం తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
ప్రతి ఫైల్కు ట్రాకింగ్ నంబర్ ఉండాలి. ప్రతి సేవకు గడువు ఉండాలి. గడువు దాటితే కారణం నమోదు కావాలి. ప్రజలు తమ ఫైల్ ఎక్కడ ఉందో తెలుసుకునే అవకాశం ఉండాలి. అధికారి నిర్ణయానికి జవాబుదారీతనం ఉండాలి. ఇలాంటి వ్యవస్థలు బలపడితే లంచానికి అవకాశం తగ్గుతుంది.అవినీతి నిర్మూలన కేవలం ప్రభుత్వ బాధ్యత కాదు. ప్రజల పాత్ర కూడా కీలకం. లంచం అడిగినప్పుడు భయంతో మౌనం వహించడం కాకుండా చట్టబద్ధమైన ఫిర్యాదు మార్గాలను ఉపయోగించాలి. అయితే ఫిర్యాదు చేసే సమయంలో వాస్తవాలను మాత్రమే వెల్లడించడం, తప్పుడు ఆరోపణలకు దూరంగా ఉండటం కూడా అంతే ముఖ్యం.అవినీతిపై పోరాటం వ్యక్తిగత ప్రతీకారం కాదు. అది వ్యవస్థను శుభ్రపరిచే ప్రక్రియ.ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు ముఖ్యమే. కానీ ఎన్నికల తర్వాత ప్రజలకు అందే పరిపాలన మరింత ముఖ్యం. ప్రజలు పన్నులు చెల్లిస్తారు. ప్రభుత్వం ఆ డబ్బుతో వ్యవస్థను నడుపుతుంది. అదే వ్యవస్థ ప్రజల నుంచి మళ్లీ లంచం కోరితే అది ప్రజాస్వామ్యానికి తీవ్రమైన విరుద్ధ పరిస్థితి.
లంచం తీసుకునే చేతిని పట్టుకోవాలి. అవినీతికి సహకరించే మధ్యవర్తి వ్యవస్థను అరికట్టాలి. అక్రమాస్తుల మూలాలను వెలికితీయాలి. కేసుల విచారణ వేగవంతం చేయాలి. నేరం రుజువైతే శిక్ష పడేలా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా లంచం ఇవ్వకపోయినా ప్రజల పని జరిగే పాలనా వ్యవస్థను నిర్మించాలి.ప్రభుత్వ కార్యాలయాల గుమ్మాలపై “ప్రజాసేవే మా ధ్యేయం” అని బోర్డు పెట్టడం సులభం. ఆ బోర్డుకు తగ్గట్టుగా పాలన అందించడం కష్టం. కానీ అదే నిజమైన సుపరిపాలన.
లేకపోతే ప్రజలు ప్రశ్నిస్తూనే ఉంటారు…
ఇవి ప్రజా సేవా కేంద్రాలా? లేక లంచాల అడ్డాలా?
ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పాల్సింది ప్రజలు కాదు. పాలనా వ్యవస్థే.
నరసింహారెడ్డి చందమూరి
ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టు
కదిరి
