క్రూడ్ ధర పడిపోయింది… మరి పెట్రోల్, డీజిల్ రేట్లు ఎందుకు తగ్గడం లేదు? హార్మజ్ జలసంధి నుంచి బంక్ బోర్డు వరకూ పూర్తి కథ ఇదే!
అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధర తగ్గిందంటే, దేశంలో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు కూడా వెంటనే తగ్గిపోతాయని చాలా మంది భావిస్తారు. “క్రూడ్ $79కి పడిపోయిందట… మరి బంక్లో రేటు ఎందుకు తగ్గలేదు?” అనే ప్రశ్న సామాన్యుడి మనసులో రావడం సహజం. కానీ అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్ ఎలా పనిచేస్తుంది? భారత్లో ఇంధన ధరలు ఎలా నిర్ణయించబడతాయి? హార్మజ్ జలసంధి, పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతలు, డాలర్ రేటు, పన్నులు — ఇవన్నీ కలిపి బంక్ వద్ద కనిపించే ధరను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి? అనే విషయాన్ని అర్థం చేసుకుంటే ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం స్పష్టమవుతుంది.
సాధారణంగా మనం ఒక లాజిక్తో ఆలోచిస్తాం. ముడి చమురు ధర తగ్గితే పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు కూడా తగ్గాలి. కానీ వాస్తవం అంత సూటిగా ఉండదు. అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్ అనేది ఒక స్థిరమైన గణితం కాదు. అది పూర్తిగా డైనమిక్ మార్కెట్. ఒకరోజు ధరలు పడిపోతే, మరుసటి రోజే అవే మళ్లీ ఎగబాకే పరిస్థితి ఉంటుంది. ఇటీవల ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనిపిస్తున్న ఉద్రిక్త పరిస్థితులు దీనికి ప్రధాన ఉదాహరణ. పశ్చిమాసియాలో యుద్ధ భయాలు, ఇరాన్ హెచ్చరికలు, ఇజ్రాయెల్-లెబనాన్ సరిహద్దు ఉద్రిక్తతలు, హౌతి దాడులు, సముద్ర రవాణాపై భయం — ఇవన్నీ చమురు మార్కెట్ను క్షణక్షణం ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. కాబట్టి ఒకరోజు క్రూడ్ ధర పడిపోయిందని చూసి, మరుసటి రోజు దేశీయ ఇంధన ధరలు తగ్గాలని ఆశించడం వాస్తవ పరిస్థితులకు సరిపోదు.
ఇక్కడే చాలా మందికి తెలియని అసలు విషయం ఉంది. ఈరోజు భారత్ తక్కువ ధరకు ముడి చమురు కొనుగోలు చేసిందనుకుందాం. అది రేపే మన పెట్రోల్ బంక్కు చేరదు. మొదట ఆ చమురు సముద్ర మార్గం ద్వారా భారత్కు చేరాలి. తరువాత రిఫైనరీల్లో శుద్ధి చేయాలి. ఆ తర్వాతే పెట్రోల్, డీజిల్, ఏటీఎఫ్ వంటి ఉత్పత్తులుగా మార్చి నిల్వ కేంద్రాలకు పంపాలి. అక్కడి నుంచి దేశవ్యాప్తంగా పంపిణీ అవుతుంది. ఈ మొత్తం ప్రక్రియకు సాధారణంగా కొన్ని వారాల నుంచి కొన్ని నెలల వరకు సమయం పట్టొచ్చు. అంటే అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఈరోజు కనిపించిన తగ్గుదల, దేశీయ రిటైల్ ధరల్లో వెంటనే ప్రతిబింబించదు. ఆ చమురు భారత్లో వినియోగానికి సిద్ధమయ్యేలోపు ప్రపంచ మార్కెట్ పరిస్థితి మళ్లీ మారిపోయి ఉండొచ్చు.
మనకు కనిపించేది కేవలం “క్రూడ్ ధర” మాత్రమే. కానీ పెట్రోల్, డీజిల్ రేట్లలో ముడి చమురు ధర ఒక్కటే నిర్ణయాత్మక అంశం కాదు. పెట్రోల్ బంక్లో మీరు చెల్లించే ధర వెనుక ముడి చమురు కొనుగోలు ధరతో పాటు సముద్ర రవాణా ఖర్చు, ఇన్సూరెన్స్ ఛార్జీలు, రిఫైనింగ్ ఖర్చు, ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీల మార్జిన్, కేంద్ర ప్రభుత్వ ఎక్సైజ్ డ్యూటీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ VAT, డీలర్ కమిషన్, రూపాయి-డాలర్ మారకం విలువ అన్నీ ఉంటాయి. అంటే ఒకవైపు క్రూడ్ ధర తగ్గినా, మరోవైపు షిప్పింగ్ ఛార్జీలు పెరిగితే, ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియంలు ఎగబాకితే, రూపాయి బలహీనపడితే లేదా పన్నులు అలాగే ఉంటే వినియోగదారుడికి ఆ తగ్గుదల వెంటనే కనిపించకపోవచ్చు.
ప్రపంచ చమురు మార్కెట్లో ఇప్పుడు అందరి దృష్టి నిలిచింది హార్మజ్ జలసంధిపై. ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత కీలకమైన చమురు రవాణా మార్గాల్లో ఒకటి. గల్ఫ్ దేశాల నుంచి ఆసియా, యూరప్, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్తున్న చమురు సరఫరాలో భారీ భాగం ఈ మార్గం గుండా సాగుతుంది. ఇరాన్ తరచూ ఈ జలసంధిపై హెచ్చరికలు చేస్తోంది. ఒకవేళ అక్కడ ఉద్రిక్తతలు పెరిగితే లేదా నౌకా రవాణాపై ఆంక్షలు వచ్చినా, ప్రపంచ చమురు సరఫరా గొలుసే దెబ్బతింటుంది. అప్పుడు ట్యాంకర్ షిప్పింగ్ ఖర్చులు పెరుగుతాయి. ఇన్సూరెన్స్ ఖర్చులు భారీగా పెరుగుతాయి. సరఫరా ఆలస్యమవుతుంది. కొన్నిసార్లు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు కూడా వెతకాల్సి వస్తుంది. దాంతో క్రూడ్ ధరలు మళ్లీ ఎగబాకుతాయి. అందుకే ఒకరోజు క్రూడ్ ధర తగ్గిందని చూసి భారత్ వెంటనే రిటైల్ ధరలు తగ్గించదు. ఎందుకంటే ప్రపంచ మార్కెట్లో పరిస్థితి గంట గంటకూ మారిపోతుంది.
ఇప్పటి చమురు మార్కెట్ను ఒక లైన్లో చెప్పాలంటే ఇదే సరిపోతుంది — “హార్మజ్ జలసంధిని తెరిచినంత సేపు పట్టదు మూయటానికి.” అంటే మార్కెట్లో ఇప్పుడున్న పరిస్థితి అంత సున్నితంగా ఉందన్నమాట. ఒక క్షిపణి దాడి, ఒక ప్రతీకార చర్య, ఒక సముద్ర మార్గం భద్రతా హెచ్చరిక చాలు… ధరలు మళ్లీ ఒక్కసారిగా ఎగిసిపడవచ్చు. ఇలాంటి సమయంలో దేశాలు కూడా జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తాయి. తాత్కాలికంగా తగ్గిన ధరలపై ఆధారపడి వెంటనే నిర్ణయాలు తీసుకోవు.
ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక అంశం ఉంది. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ధరలు తాత్కాలికంగా తగ్గినప్పుడు, భారత్ ముందుగా చూసేది కేవలం వినియోగదారుడికి ధర తగ్గింపు ఇవ్వాలా అనే ప్రశ్న మాత్రమే కాదు. కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రభుత్వం తక్కువ ధరల సమయంలో ఎక్కువ చమురు కొనుగోలు చేసి నిల్వలు పెంచుకోవడం వైపు మొగ్గు చూపవచ్చు. దీనినే Strategic Petroleum Reserves బలోపేతం చేయడం అంటారు. భవిష్యత్తులో యుద్ధం, సరఫరా అంతరాయం, సముద్ర మార్గాల మూసివేత వంటి పరిస్థితులు ఎదురైతే ఈ నిల్వలే దేశానికి రక్షణగా ఉంటాయి. అంటే ఈరోజు చౌకగా దొరికిన చమురును వెంటనే పంప్ ధరల్లో తగ్గింపుగా ఇవ్వకుండా, రేపటి భద్రత కోసం నిల్వ చేయడం కూడా ప్రభుత్వానికి ఒక వ్యూహం కావచ్చు.
భారత్ చమురును డాలర్లలో కొనుగోలు చేస్తుంది. అందుకే రూపాయి-డాలర్ మారకం విలువ కూడా చాలా కీలకం. ఒకవేళ అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో క్రూడ్ ధర తగ్గినా, అదే సమయంలో డాలర్ బలపడితే భారత్కు కలిగే లాభం తగ్గిపోతుంది. ఉదాహరణకు బారెల్కు $5 తగ్గినా, డాలర్ విలువ పెరిగి రూపాయి బలహీనపడితే భారత్ చెల్లించాల్సిన అసలు బిల్లు అంతగా తగ్గకపోవచ్చు. అందుకే “క్రూడ్ పడిపోయింది కాబట్టి పెట్రోల్ కూడా పడిపోవాలి” అనే లెక్క ఎప్పుడూ పనిచేయదు.
పెట్రోల్, డీజిల్ ధరల్లో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పన్నుల వాటా చాలా కీలకం. ఎక్సైజ్ డ్యూటీ, VAT, ఇతర స్థానిక పన్నులు — ఇవన్నీ కలిసే బంక్ ధరను నిర్ణయిస్తాయి. అందుకే ఒక రాష్ట్రంలో ఒక ధర ఉంటే, మరో రాష్ట్రంలో మరో ధర కనిపిస్తుంది. కాబట్టి క్రూడ్ తగ్గిందని మాత్రమే చూసి రిటైల్ ధర వెంటనే తగ్గిపోతుందని అనుకోవడం సరైంది కాదు. ప్రభుత్వం పన్ను నిర్మాణాన్ని మార్చకపోతే లేదా ఆయిల్ కంపెనీలు తమ మార్జిన్లను సవరించకపోతే, వినియోగదారుడికి పెద్ద మార్పు కనిపించకపోవచ్చు.
వాస్తవంగా దేశీయ ఇంధన ధరలు తగ్గాలంటే కొన్ని పరిస్థితులు కలిసి రావాలి. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో క్రూడ్ ధరలు కొంతకాలం స్థిరంగా తక్కువ స్థాయిలో ఉండాలి. పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతలు తగ్గాలి. హార్మజ్ జలసంధి వంటి సముద్ర మార్గాలపై అనిశ్చితి తగ్గాలి. షిప్పింగ్, ఇన్సూరెన్స్ ఖర్చులు స్థిరపడాలి. డాలర్ ఒత్తిడి తగ్గాలి. కేంద్రం లేదా రాష్ట్రాలు పన్నుల పరంగా సడలింపు ఇవ్వాలి లేదా ఆయిల్ కంపెనీలు మార్జిన్లు సవరించాలి. ఈ పరిస్థితులు కలిసి వస్తేనే వినియోగదారుడికి నిజమైన ఉపశమనం దక్కే అవకాశం ఉంటుంది.
మొత్తానికి ముడి చమురు ధర తగ్గిందని మాత్రమే చూసి, రేపటి ఉదయం నుంచే పెట్రోల్ బంక్లో రేటు తగ్గిపోతుందని ఆశించడం సరైంది కాదు. అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్, రవాణా వ్యవస్థ, రిఫైనింగ్ ప్రక్రియ, డాలర్ ప్రభావం, పన్నులు, యుద్ధ భయాలు — ఇవన్నీ కలిసే మనం చెల్లించే ధరను నిర్ణయిస్తాయి. అందుకే ఇప్పటి పరిస్థితిని ఒక లైన్లో చెప్పాలంటే… “క్రూడ్ తగ్గింది… కానీ మార్కెట్ ఇంకా స్థిరపడలేదు. హార్మజ్ జలసంధి తెరిచినంత సేపు పట్టదు మూయటానికి. అందుకే పెట్రోల్ బంక్ బోర్డు ఇంకా కదల్లేదు.”
CrudeOil
